tag ChatGPT
Bu sayfada ChatGPT etiketi ile işaretlenmiş tüm yapay zeka kavramlarını inceliyorsunuz.
Anthropic Claude (Claude (Yapay Zeka))
Claude, OpenAI'ın eski kurucu üyelerinin kurduğu Anthropic şirketi tarafından geliştirilen ve ChatGPT'nin en büyük rakiplerinden biri olan yapay zeka büyük dil modelidir. Özelliği; "Constitutional AI" (Anayasal Yapay Zeka) prensibiyle insan güvenliğini ve etik kurallarını merkeze alarak eğitilmesi ve devasa veri dosyalarını (milyonlarca token) aynı anda okuyabilmesidir.
Chain of Thought (CoT) (Düşünce Zinciri (Adım Adım Düşünme))
Düşünce Zinciri (Chain of Thought), büyük dil modellerinden (LLM) karmaşık matematik veya mantık sorularına anında cevap vermesi yerine, çözümü "adım adım" yazarak düşünmesini (sesli düşünmesini) isteyen bir Prompt Engineering (İstem Mühendisliği) tekniğidir. Bu basit teknik, yapay zekanın başarı oranını inanılmaz derecede artırır.
ChatGPT (ChatGPT)
ChatGPT, OpenAI tarafından geliştirilen ve Büyük Dil Modeli (LLM) mimarisi üzerine inşa edilmiş sohbet tabanlı yapay zeka asistanıdır. Metin anlama, üretme, kod yazma, analiz yapma ve çok adımlı görevleri gerçekleştirme yetenekleriyle Kasım 2022'deki lansmanından bu yana teknoloji tarihinin en hızlı büyüyen tüketici uygulaması olmuştur.
DALL-E (OpenAI Görsel Yapay Zeka)
DALL-E (isim kökeni Salvador Dalí ve WALL-E robotundan gelir), OpenAI tarafından geliştirilen, doğal insan dilindeki metin komutlarını (prompt) anlayarak bu kelimelere karşılık gelen orijinal ve gerçekçi dijital görseller üretebilen bir yapay zeka modelidir. GPT modellerinin görüntü üreten "kardeşidir".
Generative AI (Üretken Yapay Zeka)
Üretken Yapay Zeka (Generative AI), kendisine sunulan eğitim verilerindeki kalıpları ve yapıları öğrenerek orijinal, yepyeni ve daha önce var olmayan içerikler (metin, görüntü, ses, video, kod veya 3D model) üretebilen yapay zeka sistemlerinin genel adıdır. Sadece veriyi analiz eden, sınıflandıran veya tahmin eden "Analitik/Geleneksel Yapay Zeka"nın aksine, Generative AI bir yaratıcı rolü üstlenir.
Generative Pre-trained Transformer (Üretken Ön-eğitimli Dönüştürücü)
GPT (Generative Pre-trained Transformer), OpenAI tarafından geliştirilen ve Transformer mimarisinin Decoder (Kod Çözücü) bölümünü kullanan büyük bir dil modeli serisidir. İnternetteki devasa boyuttaki metin verileri üzerinde denetimsiz olarak "ön-eğitim" (pre-training) alır. Ardından RLHF (İnsan Geri Bildirimi ile Pekiştirmeli Öğrenme) tekniğiyle ince ayar yapılarak sohbet, kod yazma, çeviri ve akıl yürütme gibi görevlerde olağanüstü performans sergileyecek hale getirilir. ChatGPT'nin arkasındaki temel teknolojidir.
Large Language Model (Büyük Dil Modeli)
Büyük Dil Modelleri (LLM), insan dilini anlamak, çevirmek, özetlemek, metin üretmek ve kod yazmak için milyarlarca (hatta trilyonlarca) parametre ve devasa veri setleriyle eğitilmiş gelişmiş yapay zeka sistemleridir. Genellikle Transformer mimarisi üzerine kuruludurlar. ChatGPT, Google Gemini, Anthropic Claude ve Meta LLaMA günümüzün en popüler Büyük Dil Modeli örnekleridir.
LLaMA (Meta LLaMA Modelleri)
LLaMA (Large Language Model Meta AI), Meta (eski adıyla Facebook) tarafından geliştirilen ve dünyanın en güçlü Açık Kaynak / Açık Ağırlıklı (Open Weights) büyük dil modeli serisidir. OpenAI gibi modellerini parayla API üzerinden satmak yerine, kodlarını ve ağırlıklarını tüm geliştiricilere ücretsiz açarak açık kaynak yapay zeka ekosisteminde (Hugging Face) devrim yaratmıştır.
Model Collapse (Model Çöküşü)
Model Çöküşü (Model Collapse), internetin büyük bir kısmının yapay zeka tarafından üretilmiş (sentetik) içeriklerle dolduğu bir senaryoda; gelecekteki yeni yapay zeka modellerinin, "insanlar tarafından yazılmış orijinal veriler" yerine "eski yapay zekaların yazdığı veriler" ile eğitilmesi sonucu zamanla aptallaşması, halüsinasyonlarının artması ve dünyayı anlama yeteneğini tamamen yitirmesi fenomenidir.
Natural Language Generation (NLG) (Doğal Dil Üretimi)
Doğal Dil Üretimi (NLG), bilgisayarın elindeki verilerden, sayılardan veya analizlerden yola çıkarak insanlar tarafından anlaşılabilir, anlamlı ve akıcı metinler veya konuşmalar üretme sürecidir. NLU (Anlama) okumak ise, NLG konuşmak veya yazmaktır.
Prompt Engineering (İstem Mühendisliği)
Prompt Engineering (İstem Mühendisliği), Büyük Dil Modelleri (LLM) veya görsel üretim yapay zekalarıyla (Midjourney, DALL-E) etkileşime girerken, istenen çıktıyı en verimli ve doğru şekilde elde etmek için verilen komutları (prompt) tasarlama, optimize etme ve rafine etme sürecidir. Sadece bir metin yazmak değil, yapay zekanın "mantığını" yönlendirerek sıfır hata (zero hallucination) hedefine ulaşmak için kullanılan kritik bir yeni nesil beceridir.
Prompt Engineering (Prompt Mühendisliği)
Prompt Mühendisliği (İstem Mühendisliği), bir yapay zeka dil modelinden (ChatGPT, Claude, Gemini) istenen kalitede, doğrulukta ve formattaki çıktıyı elde etmek amacıyla girdi metnini (prompt'u) yapılandırma, optimize etme ve sistematik biçimde test etme bilimidir.
RLHF (Reinforcement Learning from Human Feedback) (İnsan Geri Bildirimiyle Pekiştirmeli Öğrenme)
RLHF, büyük dil modellerinin (LLM) insan değerleri, beklentileri ve etik kurallarıyla uyumlu (alignment) hale getirilmesi için kullanılan en kritik eğitim tekniğidir. İnterneti okuyarak her şeyi öğrenen vahşi bir modeli alıp, ona "insanların ne tür cevaplardan hoşlandığını ve hangilerini tehlikeli bulduğunu" öğreterek yardımsever ve güvenli bir asistana (örn: ChatGPT) dönüştüren süreçtir.
Tokenization (Tokenizasyon (Parçalara Ayırma))
Tokenizasyon, doğal dil işleme (NLP) ve Büyük Dil Modellerinde (LLM), insan dilindeki metinlerin bilgisayarın işleyebileceği matematiksel birimlere (token) bölünmesi işlemidir. Yapay zeka kelimeleri bizim gibi okumaz; onları hecelere, harflere veya kelime köklerine parçalayarak (token) her birine benzersiz bir kimlik numarası (ID) atar. Bir cümlenin yapay zekaya yedirilmeden önceki ilk çiğneme adımıdır.