tag GDPR
Bu sayfada GDPR etiketi ile işaretlenmiş tüm yapay zeka kavramlarını inceliyorsunuz.
Algorithmic Accountability (Algoritmik Hesap Verebilirlik)
Algoritmik Hesap Verebilirlik (Algorithmic Accountability), yapay zeka ve otomatik karar destek sistemlerinin ürettiği sonuçlardan kimin sorumlu olduğunu tanımlayan ve bu sorumluluğun nasıl denetleneceğini düzenleyen ilkeler bütünüdür. Bir algoritma kredi reddi, iş başvurusu eleme, suç risk değerlendirmesi veya sağlık kaynak tahsisi gibi bireysel yaşamı etkileyen kararlar aldığında, bu kararın arkasındaki insanlar ve kurumlar hesap verebilir olmak zorundadır. Algoritmik hesap verebilirlik kavramı teknik, hukuki ve kurumsal boyutları bir araya getirir. Teknik boyutta modelin nasıl çalıştığı, hangi verilere dayandığı ve hangi hatalara açık olduğu belgelenmeli ve denetlenebilir olmalıdır. Hukuki boyutta ise AB'nin Genel Veri Koruma Yönetmeliği (GDPR) kapsamındaki 'otomatik karar alma hakkına itiraz' maddesi ve AB AI Act'in yüksek riskli sistem gereksinimleri bu sorumluluğu yasal çerçeveye oturtur. Kurumsal boyutta şirketler, kamu kurumları ve denetleyici otoriteler için net sorumluluk zincirleri oluşturulması gerekir. Algoritmik hesap verebilirlik uygulamada çeşitli mekanizmalar aracılığıyla hayata geçirilir: algoritmik etki değerlendirmeleri (Algorithmic Impact Assessment), bağımsız üçüncü taraf denetimleri, şikayet ve itiraz mekanizmaları, açıklama yükümlülükleri ve düzenleyici sand box ortamları bunların başında gelir. Bu alan, özellikle 2010'ların ortasından itibaren ABD ve AB'de kamusal tartışmaların odağına girmiş; Pro Publica'nın COMPAS recidivism algoritması üzerine yaptığı araştırma gibi bulgular hesap verebilirlik taleplerini güçlendirmiştir.
Data Privacy (Veri Gizliliği)
Veri gizliliği, bireylerin kişisel verilerinin nasıl toplanacağı, kullanılacağı, paylaşılacağı ve korunacağına dair sahip olduğu hak ve kontrol gücüdür. Yapay zeka çağında büyük dil modellerini eğitirken kullanılan veriler, deepfake teknolojileri ve otomatik profilleme, veri gizliliğini dijital dönemin en kritik insan hakları meselelerinden birine dönüştürmüştür.