tag algoritmik-karar

Automated Decision-Making (Otomatik Karar Alma)

Bu sayfada algoritmik-karar (Automated Decision-Making (Otomatik Karar Alma)) etiketi ile işaretlenmiş 1 yapay zeka kavramını bulabilirsiniz.

Otomatik karar alma (Automated Decision-Making, ADM), insan denetimi olmaksızın yazılım sistemleri veya yapay zeka modellerinin birey ya da grupları etkileyen kararlar ürettiği süreçtir. Kredi başvurusu onayı, iş başvurusu değerlendirmesi, sigorta fiyatlandırması, sosyal yardım uygunluğu belirleme ve suç risk skorlaması gibi alanlarda hızla yaygınlaşmaktadır. ADM iki temel biçimde karşımıza çıkar: önceden tanımlı kurallara dayanan kural tabanlı sistemler (örneğin kredi skor eşikleri) ve veriden örüntü öğrenen makine öğrenimi modelleri. İkinci türde kararın gerekçesi çoğu zaman insan tarafından kolayca anlaşılamaz; bu durum "kara kutu" sorununun merkezini oluşturur ve itiraz hakkını fiilen anlamsız kılar. GDPR'nin 22. Maddesi, bireyleri salt otomatik süreçlerle alınan ve üzerlerinde hukuki veya benzer derecede önemli etkiler doğuran kararlardan koruma altına alır; veri sahibine insan müdahalesi talep etme ve karara itiraz etme hakları tanınır. 2026 itibarıyla yürürlükteki AB Yapay Zeka Yasası (EU AI Act), yüksek riskli ADM sistemleri için Temel Haklar Etki Değerlendirmesi (FRIA) ile Veri Koruma Etki Değerlendirmesi'ni (DPIA) zorunlu kılmaktadır. Önyargı, şeffaflık eksikliği ve hesap verebilirlik boşluğu ADM'nin başlıca etik riskleri olmayı sürdürmektedir.

gavel

Automated Decision-Making (Otomatik Karar Alma)

Otomatik karar alma (Automated Decision-Making, ADM), insan denetimi olmaksızın yazılım sistemleri veya yapay zeka modellerinin birey ya da grupları etkileyen kararlar ürettiği süreçtir. Kredi başvurusu onayı, iş başvurusu değerlendirmesi, sigorta fiyatlandırması, sosyal yardım uygunluğu belirleme ve suç risk skorlaması gibi alanlarda hızla yaygınlaşmaktadır. ADM iki temel biçimde karşımıza çıkar: önceden tanımlı kurallara dayanan kural tabanlı sistemler (örneğin kredi skor eşikleri) ve veriden örüntü öğrenen makine öğrenimi modelleri. İkinci türde kararın gerekçesi çoğu zaman insan tarafından kolayca anlaşılamaz; bu durum "kara kutu" sorununun merkezini oluşturur ve itiraz hakkını fiilen anlamsız kılar. GDPR'nin 22. Maddesi, bireyleri salt otomatik süreçlerle alınan ve üzerlerinde hukuki veya benzer derecede önemli etkiler doğuran kararlardan koruma altına alır; veri sahibine insan müdahalesi talep etme ve karara itiraz etme hakları tanınır. 2026 itibarıyla yürürlükteki AB Yapay Zeka Yasası (EU AI Act), yüksek riskli ADM sistemleri için Temel Haklar Etki Değerlendirmesi (FRIA) ile Veri Koruma Etki Değerlendirmesi'ni (DPIA) zorunlu kılmaktadır. Önyargı, şeffaflık eksikliği ve hesap verebilirlik boşluğu ADM'nin başlıca etik riskleri olmayı sürdürmektedir.

arrow_forward