tag Few-Shot

In-Context Learning (Bağlam İçi Öğrenme)

Bu sayfada Few-Shot (In-Context Learning (Bağlam İçi Öğrenme)) etiketi ile işaretlenmiş 3 yapay zeka kavramını bulabilirsiniz.

In-context learning (baglam icerisinde ogrenme), buyuk dil modellerinin ag agirliklarini hicbir sekilde guncellemeksizin, yalnizca prompt icerisine yerlestirilen girdi-cikti orneklerinden gorevi anlayip yeni bir girdi icin dogru cikti uretme yetenektir. Geleneksel makine ogrenmesinden kokten farkli bu yetenegte gradient hesaplama, geri yayilim veya agirlik guncelleme yoktur; model, dikkat mekanizmasi araciligiyla prompt'taki ornekleri bir tur acil hafiza gibi kullanir. In-context learning uc alt kategoride incelenir. Zero-shot learning, hic ornek verilmeden yalnizca gorev tanimi veya talimatla calisir. One-shot learning, tek bir girdi-cikti ornegi ile gorevi anlama girisimidir. Few-shot learning ise genellikle uc ila on arasinda ornek kullanir ve GPT-3 makalesinin odaklandigi asil yaklasimdir. Bu uc durum aslinda aynı mekanizmanin ornek sayisina gore ozel halleridir. 2020 yilinda yayinlanan GPT-3 makalesi, in-context learning'i yapay zeka arastirmasinin odak noktalarindan birine donusturdur. Makale, 175 milyar parametreli GPT-3'un onlarca gorevi ornek gormeksizin veya yalnizca birkaç ornekle gerceklestiirebildigini sistematik olarak gostermis; bu sonuc dil modellerinin yetenekleri konusundaki beklentileri kokten degistirmistir. Mekanizma sorusu hala tartismalıdır. Bir yaklasim, in-context learning'in gizli bir gradient descent gerceklestirdigini one surer: dikkat mekanizmasi, orneklerden ustkalik dogrusallik gibi temel kaliplari cikartmak icin fonksiyonel olarak gradyan hesaplamaya benzeyen bir surec yurutmektedir. Alternatif yorum ise modelin egitim sirasinda on milyarlarca belgede gordugundan benzer gorevlerin farkli bicimlerini ogrenip bunlari prompt'taki sinyal uzerine yeniden etkinlestirdigini one surer. Uygulamada in-context learning prompt muhendisligi ile dogrudan baglantilidur. Hangi orneklerin secildigini, orneklerin sirasi, ornek sayisi ve talimatin formati model performansini onlu olcekte etkiler. Chain-of-Thought prompting gibi teknikler, bu mekanizma uzerine akil yurutme adimlarini yerlestirir. **Sik Sorulan Sorular** **In-context learning ile fine-tuning arasindaki fark nedir?** Fine-tuning ag agirliklarini gercekten guncellir ve surekli ogrenmeyi temsil eder. In-context learning agirliksiz, cikarim sirasinda gerceklesir; daha esnek ama daha az kalici ogrenme demektir. **Hangi modeller in-context learning'i iyi yapar?** Genel olarak buyuk modeller daha iyidir; GPT-4, Claude ve Gemini gibi frontier modeller kucuk modellerden belirgin sekilde ust performans gosterir. Model buyuklugu ile in-context yetenek arasindaki iliski yaklasik log-dogrusaldir. **Ornek sirasi onemli midir?** Evet, arastirmalar ornek sirasinin performansi onlu yuzde kadar etkileyebildigini gostermistir. Optimal sira veri kumesine ve goreve bagimlidir; genel kural yoktur. **In-context learning'in sinirlari nelerdir?** Baglam penceresi siniri, ornek sayisini kucuk tutar. Cok adimli akil yurutme gerektiren veya sik guncellenende veri gerektiren gorevlerde fine-tuning tipik olarak daha iyi sonu verir.

psychology

In-Context Learning (Bağlam İçi Öğrenme)

In-context learning (baglam icerisinde ogrenme), buyuk dil modellerinin ag agirliklarini hicbir sekilde guncellemeksizin, yalnizca prompt icerisine yerlestirilen girdi-cikti orneklerinden gorevi anlayip yeni bir girdi icin dogru cikti uretme yetenektir. Geleneksel makine ogrenmesinden kokten farkli bu yetenegte gradient hesaplama, geri yayilim veya agirlik guncelleme yoktur; model, dikkat mekanizmasi araciligiyla prompt'taki ornekleri bir tur acil hafiza gibi kullanir. In-context learning uc alt kategoride incelenir. Zero-shot learning, hic ornek verilmeden yalnizca gorev tanimi veya talimatla calisir. One-shot learning, tek bir girdi-cikti ornegi ile gorevi anlama girisimidir. Few-shot learning ise genellikle uc ila on arasinda ornek kullanir ve GPT-3 makalesinin odaklandigi asil yaklasimdir. Bu uc durum aslinda aynı mekanizmanin ornek sayisina gore ozel halleridir. 2020 yilinda yayinlanan GPT-3 makalesi, in-context learning'i yapay zeka arastirmasinin odak noktalarindan birine donusturdur. Makale, 175 milyar parametreli GPT-3'un onlarca gorevi ornek gormeksizin veya yalnizca birkaç ornekle gerceklestiirebildigini sistematik olarak gostermis; bu sonuc dil modellerinin yetenekleri konusundaki beklentileri kokten degistirmistir. Mekanizma sorusu hala tartismalıdır. Bir yaklasim, in-context learning'in gizli bir gradient descent gerceklestirdigini one surer: dikkat mekanizmasi, orneklerden ustkalik dogrusallik gibi temel kaliplari cikartmak icin fonksiyonel olarak gradyan hesaplamaya benzeyen bir surec yurutmektedir. Alternatif yorum ise modelin egitim sirasinda on milyarlarca belgede gordugundan benzer gorevlerin farkli bicimlerini ogrenip bunlari prompt'taki sinyal uzerine yeniden etkinlestirdigini one surer. Uygulamada in-context learning prompt muhendisligi ile dogrudan baglantilidur. Hangi orneklerin secildigini, orneklerin sirasi, ornek sayisi ve talimatin formati model performansini onlu olcekte etkiler. Chain-of-Thought prompting gibi teknikler, bu mekanizma uzerine akil yurutme adimlarini yerlestirir. **Sik Sorulan Sorular** **In-context learning ile fine-tuning arasindaki fark nedir?** Fine-tuning ag agirliklarini gercekten guncellir ve surekli ogrenmeyi temsil eder. In-context learning agirliksiz, cikarim sirasinda gerceklesir; daha esnek ama daha az kalici ogrenme demektir. **Hangi modeller in-context learning'i iyi yapar?** Genel olarak buyuk modeller daha iyidir; GPT-4, Claude ve Gemini gibi frontier modeller kucuk modellerden belirgin sekilde ust performans gosterir. Model buyuklugu ile in-context yetenek arasindaki iliski yaklasik log-dogrusaldir. **Ornek sirasi onemli midir?** Evet, arastirmalar ornek sirasinin performansi onlu yuzde kadar etkileyebildigini gostermistir. Optimal sira veri kumesine ve goreve bagimlidir; genel kural yoktur. **In-context learning'in sinirlari nelerdir?** Baglam penceresi siniri, ornek sayisini kucuk tutar. Cok adimli akil yurutme gerektiren veya sik guncellenende veri gerektiren gorevlerde fine-tuning tipik olarak daha iyi sonu verir.

arrow_forward
engineering

Prompt Engineering (Prompt Mühendisliği)

Prompt mühendisliği (İngilizce: prompt engineering), yapay zeka dil modellerinden (ChatGPT, Claude, Gemini, LLaMA vb.) istenen kalitede, doğrulukta ve belirli bir formatta yanıt almak amacıyla girdi metnini yapılandırma, optimize etme ve sistematik biçimde test etme bilimidir. 2020'lerden itibaren büyük dil modellerinin (LLM) yaygınlaşmasıyla birlikte önem kazanan bu alan, kullanıcının sorusunu veya talebini yapay zekanın en iyi anlayacağı biçime dönüştürmekle ilgilenir. Aynı yapay zeka modelini kullanan iki kişi çok farklı sonuçlar alabilir; bu farkın temel nedeni prompt kalitesidir. İyi tasarlanmış bir prompt, model ağırlıklarında herhangi bir değişiklik yapmadan performansı yüzde otuz ila iki yüz arasında iyileştirebilir. Etkili bir prompt dört temel bileşen içerir: Görev (ne yapılması gerektiğinin net tanımı), Bağlam (modele arka plan bilgisi sağlamak), Veri (işlenecek girdi) ve Format (çıktının nasıl sunulması gerektiği). Bu bileşenler bir araya geldiğinde model, kullanıcının gerçek amacını çok daha iyi kavrar. Başlıca teknikler şunlardır: Sıfır atış (zero-shot) prompting, hiçbir örnek vermeden doğrudan soru sormaktır. Az atış (few-shot) prompting, iki ile beş arası örnek göstererek istenen çıktı formatını modele öğretir. Zincir düşünce (chain-of-thought) prompting, modeli adım adım akıl yürütmeye yönlendirir; özellikle matematik ve mantık problemlerinde doğruluğu ciddi ölçüde artırır. Rol prompting ise modele belirli bir kimlik veya uzman rolü atayarak yanıt tonunu ve derinliğini şekillendirir. İleri teknikler arasında öz-tutarlılık (self-consistency) — aynı promptu birden fazla kez çalıştırıp en sık sonucu seçme —, düşünce ağacı (tree of thoughts) ve otomatik prompt optimizasyonu (APO) yer almaktadır. Sistem promptları ve kullanıcı promptlarının ayrımı, özellikle API entegrasyonlarında kritik bir tasarım kararıdır. 2024 itibarıyla büyük teknoloji şirketleri yıllık 175.000–335.000 USD aralığında Prompt Mühendisi pozisyonları açmaktadır. Yazılım geliştirme, içerik üretimi, hukuk, finans ve eğitim gibi pek çok sektörde prompt optimizasyonu rekabet avantajı haline gelmiştir. Türkiye'de de YZ danışmanlık firmaları ve kurumsal dijital dönüşüm projeleri kapsamında prompt mühendisliği talebi artmaktadır. Önemli yazım notu: "Promt" yaygın bir hatadır; doğrusu "prompt"tur. Türkçe karşılığı "istem" veya "komut" olarak önerilse de sektörde İngilizce haliyle kullanılmaktadır.

arrow_forward
code_blocks

Siamese Network (Siyam Ağı)

Siyam Ağı (Siamese Network), ağırlık paylaşan iki veya daha fazla özdeş alt ağ (branch) kullanarak girdi çiftleri ya da üçlüleri arasındaki benzerliği öğrenen derin öğrenme mimarisidir. Adını 19. yüzyılda ünlü ikiz Chang ve Eng Bunker'dan alan bu mimari, paralel dalların aynı parametre setini paylaşması nedeniyle farklı girdileri tutarlı bir gömülü uzay (embedding space) içine eşler: benzer öğeler bu uzayda birbirine yakın, farklı öğeler ise uzak noktalara yerleşir. Temel çalışma ilkesi şöyledir: iki girdi (örneğin iki yüz fotoğrafı) tamamen özdeş ağırlıklara sahip iki daldan geçerek birer özellik vektörüne dönüştürülür; ardından bu vektörler arasındaki Öklid ya da kosinüs mesafesi bir kayıp fonksiyonuyla optimize edilir. Yaygın kayıp fonksiyonları contrastive loss (benzer çiftlerin mesafesini küçültür, farklı çiftlerin mesafesini artırır) ve triplet loss'tur (bir "çapa" örneğin benzerine yakın, farklısına ise uzak kalması için cezalandırılır). Mimari ilk kez 1994'te Bromley ve arkadaşları tarafından el yazısı imza doğrulama için önerildi. Koch et al. (2015), bunu one-shot görüntü tanımaya uyarladı. Google'ın FaceNet modeli (Schroff et al., 2015), triplet loss ile eğitilmiş siyam benzeri mimarisini yüz tanımada insan performansını aşan sonuçlara ulaşmak için kullandı. Siyam ağları; yüz tanıma, biyometrik kimlik doğrulama, el yazısı ve imza doğrulama, görüntü benzerliği arama, belge eşleştirme ve tıbbi görüntü analizi gibi alanlarda özellikle değerlidir. Sınıf başına yalnızca birkaç eğitim örneği mevcutken bile çalışabildiğinden one-shot ve few-shot öğrenme senaryolarının tercih edilen mimarisidir. PyTorch ve TensorFlow'da paylaşımlı katman (shared weights) mekanizmasıyla kolayca uygulanır. Türkiye'de e-devlet biyometrik sistemleri, bankacılıkta imza doğrulama ve güvenlik kamerası tabanlı erişim kontrolünde siyam ağı temelli modeller aktif biçimde kullanılmaktadır.

arrow_forward