tag KarsifaktuelAdalet

Counterfactual Fairness (Karşıfaktüel Adalet)

Bu sayfada KarsifaktuelAdalet (Counterfactual Fairness (Karşıfaktüel Adalet)) etiketi ile işaretlenmiş 1 yapay zeka kavramını bulabilirsiniz.

Karşıfaktüel adalet (Counterfactual Fairness), Matt J. Kusner ve ekibi tarafından 2017 NeurIPS konferansında önerilen, bireye özgü bir algoritmik adalet kriteridir. Bu kriter, bir makine öğrenimi modelinin adil olabilmesi için, korunan özniteliklerin (ırk, cinsiyet, engellilik durumu, yaş gibi) farklı olduğu varsayımsal bir evrende de aynı kararı vermesi gerektiğini öngörür. Yöntemin temelinde nedensellik teorisi yatar: Standart grup adaleti ölçümleri popülasyonlar arasındaki istatistiksel farkları karşılaştırırken, karşıfaktüel adalet bu soruyu bireysel düzeyde yanıtlayabilir: Bu kişi farklı bir demografik gruba ait olsaydı, model aynı kararı mı verirdi? Bu değerlendirme için yönönedensel grafikler (directed acyclic graphs) ve yapısal nedensel modeller (Structural Causal Models – SCM) kullanılır. Uygulamada bu yaklaşım, eğitim verisinde gizli kalmış tarihsel önyargıları tespit etmede güçlü bir araçtır. Örneğin bir kredi puanlama sisteminde iş deneyimi değişkeni ırk ile nedensel olarak ilişkiliyse, model yalnızca iş deneyimine dayansa bile adil sayılamaz. Karşıfaktüel adalet analizi bu tür dolaylı ayrımcılık yollarını nedensel yapı üzerinden açığa çıkarır. Yöntemin başlıca zorlukları arasında gerçek nedensel grafiğin bilinmemesi, gözlemlenemeyen değişkenlerin tahminindeki belirsizlik ve yüksek boyutlu veride hesaplama maliyeti yer alır. Karşıfaktüel adalet; AB AI Yasası, GDPR ve Equal Credit Opportunity Act gibi yasal çerçevelerle giderek daha sıkı biçimde ilişkilendirilen bir etik standart haline gelmektedir.

code_blocks

Counterfactual Fairness (Karşıfaktüel Adalet)

Karşıfaktüel adalet (Counterfactual Fairness), Matt J. Kusner ve ekibi tarafından 2017 NeurIPS konferansında önerilen, bireye özgü bir algoritmik adalet kriteridir. Bu kriter, bir makine öğrenimi modelinin adil olabilmesi için, korunan özniteliklerin (ırk, cinsiyet, engellilik durumu, yaş gibi) farklı olduğu varsayımsal bir evrende de aynı kararı vermesi gerektiğini öngörür. Yöntemin temelinde nedensellik teorisi yatar: Standart grup adaleti ölçümleri popülasyonlar arasındaki istatistiksel farkları karşılaştırırken, karşıfaktüel adalet bu soruyu bireysel düzeyde yanıtlayabilir: Bu kişi farklı bir demografik gruba ait olsaydı, model aynı kararı mı verirdi? Bu değerlendirme için yönönedensel grafikler (directed acyclic graphs) ve yapısal nedensel modeller (Structural Causal Models – SCM) kullanılır. Uygulamada bu yaklaşım, eğitim verisinde gizli kalmış tarihsel önyargıları tespit etmede güçlü bir araçtır. Örneğin bir kredi puanlama sisteminde iş deneyimi değişkeni ırk ile nedensel olarak ilişkiliyse, model yalnızca iş deneyimine dayansa bile adil sayılamaz. Karşıfaktüel adalet analizi bu tür dolaylı ayrımcılık yollarını nedensel yapı üzerinden açığa çıkarır. Yöntemin başlıca zorlukları arasında gerçek nedensel grafiğin bilinmemesi, gözlemlenemeyen değişkenlerin tahminindeki belirsizlik ve yüksek boyutlu veride hesaplama maliyeti yer alır. Karşıfaktüel adalet; AB AI Yasası, GDPR ve Equal Credit Opportunity Act gibi yasal çerçevelerle giderek daha sıkı biçimde ilişkilendirilen bir etik standart haline gelmektedir.

arrow_forward