ABD'nin Yapay Zeka Sınır Kuleleri: Milyarlarca Dolar Harcandı, Ölümler Sürüyor

ABD hükümeti, Meksika sınırını denetlemek için çeyrek asırdır milyarlarca doları teknolojiye akıtıyor. Yapay zeka destekli gözetleme kuleleri, insansız hava araçları, sismik sensörler ve daha nicesi... Amaç, 1.951 millik (yaklaşık 3.140 kilometre) sınırı sürekli izlemek ve kaçak geçişleri daha sınırı geçmeden tespit etmek. Ne var ki MIT Technology Review'ın bir yıllık kapsamlı araştırması, bu devasa teknolojik altyapının en temel işlevini yerine getiremediğini gösteriyor: İnsanları ölmeden önce yakalamak.

Yapay Zeka Kuleleri ve José Morales Bernal

8 Nisan 2024 sabahı, 32. yaş gününden bir gün önce, José Morales Bernal New Mexico'nun güneyindeki çölü geçerken üç gözetleme kulesinin menzilindeydi. Bu kuleler, savunma teknolojisi şirketi Anduril tarafından yeni kurulmuştu ve ABD Gümrük ve Sınır Koruma (CBP) tarafından işletiliyordu. Kameralar ve yapay zeka ile donatılmış kuleler, insanları otomatik olarak tespit edip takip edebiliyor, canlı görüntüyü kontrol odalarına iletiyor ve bölgedeki ajanların hükümet tarafından sağlanan akıllı telefonlarına uyarı gönderebiliyordu. Sistem planlandığı gibi çalışsaydı, Morales yakalanmalı ya da tıbbi yardıma ihtiyacı varsa ona ulaşılmalıydı.

Öyle olmadı. Morales'i o sabah ilk fark edenler, sınır devriyesi değil, yakındaki çöp depolama sahasının çalışanları oldu. Saat 13.00'te onu kumda yatarken gördüler. Saat 16.00'te hareket etmediğini fark edip sınır devriyesini aradılar. Ajanlar 45 dakika sonra geldi. Morales ölmüştü. En yakın gözetleme kulesine sadece 360 feet (yaklaşık 110 metre) uzaklıktaydı. Otopsi sonucu "çevresel maruziyet" nedeniyle öldüğü belirlendi. Bir ajanın 911'i arayıp "muhtemelen oradan geçen kaçaklardan biri" dediği duyuldu; sanki Morales'in o sabah ajansın gözetleme sistemlerinin yakınında hareket ettiğinden habersiz gibiydi.

Araştırmanın Çarpıcı Bulguları

MIT Technology Review, bu tür ölümlerin şaşırtıcı derecede yaygın olduğunu ortaya koydu. No More Deaths ve Humane Borders gibi kar amacı gütmeyen kuruluşların topladığı kayıtlardan ve Teksas'ta elde edilen yüzlerce belgeden yola çıkarak, insan kalıntılarının bulunduğu yaklaşık 4.000 konumu, Electronic Frontier Foundation tarafından tespit edilen 600'e yakın kuleyle çapraz karşılaştırdılar. Kulelerin kurulma zamanlarını ve kişilerin tahmini ölüm tarihlerini dikkate alıp saha raporlarıyla birleştirdiler. Sonuç: 2015 ile 2026 başı arasında, sınır gözetleme kulelerinin menzili içinde 1.050'den fazla insanın öldüğü tespit edildi. Bu ölümler, birkaç kulenin ya da teknolojinin başarısızlığı değil; analiz edilen tüm kulelerin neredeyse üçte ikisinin ilan edilen menzilinde ölüm vakaları bulundu. Üstelik bu ölümlerin çoğu, kulelerin kör noktalarında gerçekleşmemişti.

En dikkat çekici olan, Anduril'in modern otonom kulelerinin menzilinde 2021'den bu yana 110'dan fazla insanın ölmüş olması. Morales'in öldüğü yıl, aynı çöl şeridinde üç Anduril kulesinin menzilinde 18 kişi daha hayatını kaybetti. Bunlardan beşi, Morales'in cesedinin bulunduğu yere en yakın kuleden görülebiliyordu. Bir adam, sınırdan bir mil geçtikten sonra nefes almakta zorlanan 30 yaşındaki kardeşini gölgeye sürüklemiş; ikisi ancak adam bir helikopteri durdurana kadar fark edilmişti. Ajanlar geldiğinde kardeşi çoktan ölmüştü. 24 yaşındaki bir kadın ise başka bir Anduril kulesinin yakınında ölmüş, cesedi haftalarca fark edilmeden kalmıştı.

Sistem Neden Başarısız Oluyor?

Araştırma, iki tür başarısızlığın da yaşandığını gösteriyor: Teknoloji tespit edemiyor ve ajanlar müdahale edemiyor. 45'ten fazla kişiyle yapılan görüşmeler (eski ve mevcut Beyaz Saray danışmanları, sınır devriyesi ajanları, adli tabipler, şerifler, insani yardım gönüllüleri ve teknoloji şirketi çalışanları) bu tabloyu doğruluyor. CBP, kulelerin etkinliğini değerlendirmek için çok az şey yapmış; ölümlerin meydana geldiği bölgelerde kaç kişinin öldüğüne dair kapsamlı bir analiz yürütmemiş. Eski ajanlar ve yetkililer, bir ceset bulunduğunda CBP'nin gözetlemenin kişiyi tespit edip etmemesi gerektiğini ya da tespit edildiyse ajanların neden ölmeden önce ulaşamadığını resmi olarak araştırmadığını belirtiyor.

Anduril sözcüsü, bir kulenin teslim edildikten sonra CBP tarafından işletildiğini, olayla ilgili soruların ajansa yönlendirilmesi gerektiğini söyledi. Ayrıca, yakınlarda meydana gelen bir olayın kulenin tespiti kaçırdığı anlamına gelmediğini, gerçek gözetleme menzillerinin araziye, fiziksel engellere ve CBP'nin gizlilik gibi nedenlerle kulelere koyduğu sanal sınırlara bağlı olarak değiştiğini belirtti. Ancak MIT Technology Review'ın raporundaki hangi bilgilerin yanlış olduğuna dair soruları yanıtsız bıraktı.

CBP Kamu İşlerindan Sorumlu Yardımcı Komiseri Hilton Beckham ise yaptığı açıklamada, otonom gözetleme kulelerinin yapay zeka kullanarak insanları, araçları ve hayvanları tespit edip sınıflandırdığını ve sınır devriyesi ajanlarını uyardığını söyledi. Beckham, bu kulelerin fiziksel bariyerleri ve diğer sınır güvenliği altyapısını tamamladığını, CBP'nin teknolojiyi tespit, müdahale koordinasyonu, ajan güvenliği ve görev sonuçları üzerindeki etkisine göre değerlendirdiğini ekledi.

Sanal Duvarın Tarihi ve Maliyeti

ABD hükümeti, Meksika sınırını denetlemek için başlangıçtan beri aynı temel zorlukla karşı karşıya: 2.000 mile yakın engebeli ve uzak araziyi nasıl etkili bir şekilde güvence altına alırsınız? Cevap giderek daha fazla teknolojiye yönelmek oldu. 1990'larda sınır devriyesi, Vietnam Savaşı'ndan kalma yeraltı sensörlerine güveniyordu. 1998'de ilk uzaktan kumandalı video kameralar kurulmaya başlandı. İlk sekiz yılda, güney sınırı boyunca 200 kule 429 milyon dolardan fazla maliyetle kuruldu. Ancak sistemin kusurları ortadaydı: Bir ajanın 30 ekranı ve 850 milkarelik bir alanı izlemesi bekleniyordu. Eski bir CBP yetkilisi Mark Borkowski, "20 dakika sonra bu ekranlardan birinde bir patlama görmelerinin olasılığı neredeyse sıfırdı" diyor.

2013'te General Dynamics, Uzaktan Video Gözetleme Sistemi'ni (RVSS) elden geçirmek ve genişletmek için 103 milyon dolara kadar değerinde bir sözleşme kazandı. Daha fazla kamera, daha iyi sensörler ve ek kuleler kuruldu. Ancak bilgi aşırı yüklenmesi sorunu çözülemedi. Ajanlar, sanal duvarın sınırın makul ölçüde dikkat edilebilecek veya müdahale edilebilecek olandan daha fazlasını görünür kıldığını söylüyor. Kamera odası kimsenin istemediği bir iş haline geldi. Yeni ajanlar dışarıda kamyonlarda ve ATV'lerde olmak istiyor, karanlık bir odada ekran izlemek değil. Ayrıca birçok kamera çalışmıyordu. New Mexico'daki bir istasyonda herhangi bir gün 30 kameradan beşi bozuktu. 2024'te Temsilciler Meclisi İç Güvenlik Komitesi üyeleri, sınır devriyesinin birinci nesil kulelerinin %66'sından fazlasının kullanılamaz durumda olduğunu yazdı. Ocak 2026'da ise %30'u hâlâ bozuktu.

Neden Önemli?

Bu araştırma, Türkiye'de de yakından takip edilen yapay zeka destekli gözetleme teknolojilerinin sınır güvenliğindeki rolüne dair önemli dersler içeriyor. ABD, sınırını sanal bir duvarla örmek için 2023'te 6,2 milyar dolar, 2025'te ise 2034'e kadar 1.497 yeni kule için 1 milyar dolar daha harcamayı planlıyor. Ancak MIT Technology Review'ın ortaya koyduğu tablo, teknolojinin tek başına karmaşık bir sorunu çözemeyeceğini gösteriyor. Yapay zeka destekli kuleler, insanları tespit etse bile, ajanların zamanında müdahale edememesi ya da sistemin bilgi yükünü yönetememesi nedeniyle ölümler sürüyor. Bu durum, sınır güvenliği politikalarında teknolojiye aşırı güvenmenin insani maliyetini gözler önüne seriyor. Türkiye gibi göç yolları üzerinde bulunan ülkeler için de benzer sistemlerin etkinliği ve denetimi konusunda şeffaflık ve bağımsız değerlendirme ihtiyacını vurguluyor. Ayrıca, yapay zeka etiği ve gözetim teknolojilerinin hesap verebilirliği, sadece ABD'de değil, dünya genelinde tartışılması gereken bir konu olarak öne çıkıyor.