ASML'nin En Gelişmiş Çip Makinesi Çin'de mi? ABD'den Sert İddia, Şirketten Yalanlama
ABD Ticaret Bakanı Howard Lutnick, ASML'nin en gelişmiş EUV litografi makinelerinden birinin Çin'e kaçırılmış olabileceğini iddia ediyor. ASML ise bu iddiayı kesin bir dille reddediyor ve Çin'de böyle bir makinenin bulunmadığını savunuyor. İşte küresel yapay zeka ve çip üretimini etkileyebilecek bu kritik tartışmanın detayları.
ABD'den Sert İddia: ASML'nin EUV Makinesi Çin'de mi?
ABD Ticaret Bakanı Howard Lutnick, son haftalarda yaptığı bir dizi toplantıda, Hollandalı çip ekipmanı üreticisi ASML'nin üst düzey yöneticilerine, şirketin en gelişmiş aşırı ultraviyole litografi (EUV) makinelerinden birinin Çin'de olabileceği endişesini iletti. Bu makineler, dünyada en gelişmiş yarı iletken desenlerini basabilen tek araçlar olarak biliniyor. Eğer iddia doğruysa, bu, ilk Trump yönetiminden bu yana ASML'nin Çin'e EUV satışını yasaklayan ihracat kontrollerinin büyük bir ihlali anlamına geliyor. Bloomberg'in haberine göre, üst düzey yönetim yetkilileri, ASML'nin Çin'e EUV ile ilgili bileşenler ve nakliye ekipmanı gönderdiğine dair kanıtları olduğunu söylüyor, ancak bu kanıtları ne Bloomberg'e ne de görünüşe göre ASML'ye göstermeyi reddediyorlar.
ASML'den Net Yanıt: Çin'de EUV Makinesi Yok
ASML ise bu iddiayı kesin bir dille reddediyor. Şirket, Çin'de böyle bir makinenin bulunmadığını ve hiçbir zaman bulunmadığını açıkladı. Bloomberg'in haberine göre, Ticaret Bakanlığı, Çin topraklarında gerçek bir EUV sistemi olduğuna dair kanıtı olup olmadığı sorusuna yanıt vermedi. ASML CEO'su Christophe Fouquet, altı hafta önce yaptığı bir röportajda, şirketin sevk ettiği her makineyi takip ettiğini belirtti. Fouquet, makinelerin ya izlenen müşteriler tarafından aktif kullanımda olduğunu ya da sökülerek şirkete iade edildiğini söyledi. Ayrıca, şirketin yıllar önce bir iç güvenlik duvarı oluşturduğunu; EUV teknolojisine, dokümantasyonuna ve eğitimine erişebilen çalışanların, erişemeyenlerden ayrıldığını ve Çin'deki ASML çalışanlarının bu duvarın yanlış tarafında olduğunu vurguladı.
Ticari Mantık: ASML Neden Riske Girsin?
ASML'nin Çin'e EUV satmak için ihracat lisansını riske atmayacağı yönünde güçlü bir ticari mantık da bulunuyor. Şirket, Çin'e daha eski nesil derin ultraviyole (DUV) araçları satıyor - on yıl önce sevk ettiği ekipmanlar. Fouquet, bunu koruyucu bir hesaplama olarak nitelendiriyor; müşterilerin iş yapmaya devam edebilmesi için yeterli bir nesil farkı bırakıldığını, ancak kendi gelecekteki rakibini üretmediğini söylüyor. ASML, 2026 gelirinin yaklaşık %20'sinin halihazırda izin verilen Çin satışlarından gelmesini bekliyor. EUV yasağını tamamen riske atmak, bu geliri ve şirketin Avrupa sanayisindeki en değerli tekel konumunu tek bir yasadışı satış uğruna tehlikeye atmak anlamına gelir.
ABD'nin Alternatif Teknoloji Yatırımları ve Siyasi Bağlantılar
Ticaret Bakanlığı, Lutnick liderliğinde, geçen yıl sonunda xLight adlı bir start-up'a 150 milyon dolara kadar vergi mükellefi parası koymayı kabul etti. xLight, ASML'nin EUV tekelinin çekirdeğine uzun vadeli bir meydan okuma olarak yazılan yeni nesil bir ışık kaynağı teknolojisi geliştiriyor. xLight'in CEO'su, şirketini ASML'nin makinelerine takılmak üzere donanım üreten, rakibi değil gelecekteki ortağı olarak görüyor. Ancak Fouquet, ASML'nin liderliğini sürdürmek için xLight'in teknolojisine ihtiyaç duymadığını belirtti. Ayrıca, Peter Thiel'in desteklediği Substrate adlı başka bir start-up, EUV'ye rakip teknoloji geliştiriyor. Kongre'deki iki partili bir yasa tasarısı, ASML'nin tüm DUV sevkiyatlarının Çin'e yasaklanmasını öngörüyor ve bu, şirketin beklenen 2026 gelirinin yaklaşık beşte birini oluşturuyor.
Neden Önemli?
Bu tartışma, sadece çip endüstrisi için değil, küresel yapay zeka (AI) ve teknoloji rekabeti için de kritik öneme sahip. ASML, Nvidia veya hiper ölçekleyiciler dışında, küresel AI inşasında en önemli şirket konumunda. TSMC'nin Nvidia ve Apple çiplerinin arkasındaki en gelişmiş işlemcileri, ASML'nin geliştirmesi yaklaşık yirmi yıl ve milyarlarca dolar alan araçlarına bağımlı. Şu anda ikinci bir tedarikçi yok. Bu tekel, ASML'yi Avrupa'nın en değerli halka açık şirketi haline getirdi. Eğer bir EUV makinesi Çin'in eline geçerse, bu, ABD'nin Pekin'in askeri ve endüstriyel tabanına ileri AI yeteneği sağlamasını engellemek için son yıllarda inşa ettiği ihracat kontrol rejiminin en önemli ihlallerinden biri olur. Henüz kanıtlar kamuya açıklanmadı, ancak bu gelişmeler, teknoloji ve jeopolitik dengeleri yakından takip edenler için büyük önem taşıyor.
