Yapay Zeka İşten Çıkarmaları: Patlamaya Hazır Bir Barut Fıçısı
Teknoloji devleri rekor karlar açıklarken binlerce çalışanı işten çıkarıyor ve gerekçe olarak yapay zekayı gösteriyor. Ancak uzmanlar, bu durumun pandemi dönemindeki aşırı istihdam için bir bahane olduğunu söylüyor. İşte yapay zeka işten çıkarmalarının ardındaki gerçekler ve yarattığı sosyal patlama riski.
Yapay Zeka İşten Çıkarmaları Hız Kesmiyor
Teknoloji dünyasında tuhaf bir dönem yaşanıyor. Şirketler rekor karlar ve gelirler açıklarken, on binlerce kişiyi işten çıkarıyor ve resmi gerekçe olarak yapay zekayı (AI) gösteriyor. TechCrunch'ın haberine göre, bu yıl şu ana kadar teknoloji şirketlerinde yaklaşık 363 işten çıkarma dalgası yaşandı ve yaklaşık 150.000 kişi işini kaybetti. Bu, günde ortalama 974 kişiye tekabül ediyor ve geçen yıla göre %44 daha hızlı bir tempo anlamına geliyor. İşe yerleştirme firması Challenger, Gray & Christmas'ın verilerine göre, geçen ay son iki yılın en yüksek aylık işten çıkarma rakamına ulaşıldı: yaklaşık 40.000 kesinti. Üstelik yapay zeka, üst üste üçüncü aydır tüm sektörlerde işten çıkarmaların en çok belirtilen nedeni oldu.
Yapay Zeka mı Bahane mi?
Ancak yapay zekanın gerçekten suçlu olup olmadığı konusunda artan bir şüphe var. Birçok uzman, bunun asıl nedenden çok uygun bir bahane olduğunu düşünüyor. Ödeme şirketi Block'ta yaşananlar bu durumu iyi özetliyor. Şirket, yılın başında çalışanlarının neredeyse yarısını işten çıkarınca eleştirilere maruz kaldı. CEO Jack Dorsey, kesintilerin bir sorun işareti olmadığını, aksine yapay zeka araçlarının "bir şirketi kurmanın ve yönetmenin ne anlama geldiğini temelden değiştirdiğini" savundu. Ancak X'teki yorumcuların baskısıyla Dorsey, aslında pandemi döneminde aşırı istihdam yaptıklarını kabul etti.
Ünlü girişim sermayedarı Marc Andreessen de bu görüşü destekliyor. Andreessen, yapay zekayı işten çıkarmalar için "gümüş kurşun bahane" olarak nitelendirdi ve "Temelde her büyük şirket fazla personel çalıştırıyor. En az %25, çoğu %50, hatta %75 fazla personel var. Şimdi hepsinin gümüş kurşun bahanesi var: Ah, yapay zeka yüzünden" dedi.
Uber Örneği: Kafa Karıştırıcı Bir Belirsizlik
Uber'de yaşananlar bu belirsizliği çok iyi yansıtıyor. Şirket, insan kaynakları ve işe alım biriminin yaklaşık %23'ünü işten çıkardı. Bir şirket sözcüsü, kesintilerin yapay zekayla hiçbir ilgisi olmadığını belirtti. Ancak bu duyuru, Uber'in CTO'sunun şirketin 2026 yapay zeka kodlama bütçesini dört ayda tükettiğini ve mühendislerin Cursor ile Claude Code gibi araçlara yaptığı harcamalara sınırlama getirdiğini açıklamasından yaklaşık bir ay sonra geldi. Uber ne derse desin, insanlar bu noktaları birleştirmek istiyor.
Yapay Zeka Zenginleri ve İşten Çıkarılanlar Arasındaki Uçurum
Asıl patlamaya hazır durum, on binlerce işçi kapı dışarı edilirken küçük bir yapay zeka elitinin akıl almaz bir hızla zenginleşmesi. Geçen ay yapay zeka çip üreticisi Cerebras Systems, Nasdaq'taki ilk gününü %68 yükselişle kapatarak 67 milyar dolar piyasa değerine ulaştı. Kurucu ortaklar Andrew Feldman ve Sean Lie milyarder oldu. SpaceX ise 2,1 trilyon dolarlık piyasa değeriyle Elon Musk'ı kağıt üzerinde trilyoner yaparken, tahminen 4.400 milyoner ve 400 centimilyoner yarattı. Anthropic ve OpenAI de halka arza yaklaşıyor. Mark Zuckerberg, Miami'de 170 milyon dolarlık bir malikane alırken, Meta 8.000 kişiyi işten çıkaracağını duyurdu.
Bu aşırılıklar, birçok Amerikalının yıllardır olmadığı kadar sıkıştığı bir dönemde yaşanıyor. Sağlık sigortası primleri %6-7 oranında artarken, konut fiyatları 2020'den bu yana %28 yükseldi ve mortgage oranları neredeyse iki katına çıktı. Bir ankete göre Amerikalıların %76'sı yaşam maliyetini en büyük ekonomik endişe olarak görüyor.
Neden Önemli?
Bu sadece iş kayıplarıyla ilgili değil. On binlerce işten çıkarılan teknoloji çalışanı, son derece zorlu bir maliyet ortamıyla karşı karşıya kalırken, bir avuç yapay zeka insider'ı nesilde bir görülen bir servet biriktiriyor ve işten çıkarılmalarının nedeninin yapay zeka olduğu söyleniyor. Gerçek sebep bu olmasa bile -birçok ekonomist kurumsal temkinliliğin asıl nedeninin gümrük tarifeleri, Orta Doğu'daki savaş ve ekonomik belirsizlik olduğunu söylüyor- görüntü aynı: Bir grup, kendilerinin yerini alacağı söylenen teknolojiden akıl almaz bir zenginlik elde ederken, diğer grup işsiz kalıyor.
2008 krizinden sonra Occupy Wall Street hareketi doğmuştu. Şimdiki durumda ise bir kriz yok; şirketler kârlı, yapay zeka yeni bir zengin sınıfı yaratıyor ve işten çıkarmalar yine de oluyor. Şirketler, yapay zekayı kesinti nedeni olarak gösterdiklerinde hisseleri yükseliyor. Ancak bu mesajı işten çıkardıkları insanlara ve izleyen herkese göndermek isteyip istemediklerini düşünmeleri gerekebilir.
