Yapay Zeka Kullanımının Gerçek Haritası: Bağımsız Gözlemevi

Bağımsız Veri Eksikliği

Yapay zeka şirketleri, Claude ve ChatGPT gibi ürünlerin nasıl kullanıldığına dair düzenli raporlar yayımlıyor. Ancak bu raporlar, şirketlerin paylaşmak istediği verilerle sınırlı. Stanford Trustworthy AI Research (STAIR) Laboratuvarı'nda doktora öğrencisi olan Anka Reuel, "Bunu doğrulayacak bağımsız bir kaynak yok" diyor. Reuel, bu boşluğu doldurmayı hedefleyen AI Observatory adlı yeni bir araştırma projesinin eş lideri. Proje, kullanıcıların rızasıyla toplanan yedi farklı veri setindeki gerçek yapay zeka konuşmalarını bir araya getirip analiz ediyor. Amaç, araştırmacılara ve politika yapıcılara, üretken yapay zekanın nasıl kullanıldığına dair bağımsız bilgi kaynakları sunmak. Bu girişim, yapay zeka kullanımına dair tek taraflı anlatıların ötesine geçmeyi hedefliyor.

Raporlardaki Kör Noktalar

AI Observatory'nin bulguları, yapay zeka kullanımının modeller arasında önemli farklılıklar gösterdiğini ve zamanla değiştiğini ortaya koyuyor. Araştırmacılar, büyük yapay zeka şirketlerinin raporlarında yer almayan birçok hassas kullanım davranışı tespit etti. En bilinen kaynaklardan biri olan Anthropic Ekonomik Endeksi, yalnızca iş ve üretkenlik odaklı kullanımlara odaklanıyor. AI Observatory araştırmacıları, Anthropic'in yöntemlerini kendi veri setlerine uyguladıklarında konuşmaların %48'inin bu filtreye takıldığını gördü. İş dışı konuşmalarda sağlık ve ilişki konuları %44,2, yetişkin veya yasa dışı içerikler %7,9, taciz ve nefret söylemi %27,5, cinsel içerik ise %16,7 oranında görüldü. OpenAI'in 2025 raporunda da tüketici kullanımının yalnızca %30'unun işle ilgili olduğu belirtiliyor. Bu veriler, şirketlerin raporlarının kullanıcı davranışını ne kadar eksik yansıttığını gözler önüne seriyor.

Model Farklılıkları ve Eğilimler

AI Observatory'nin incelediği veri setleri 2023-2025 arasındaki konuşmaları kapsıyor. Araştırmacılar, kullanıcıların farklı modelleri farklı amaçlarla kullandığını tespit etti. Örneğin, Grok ve Gemini bilgi edinme amaçlı daha sık kullanılırken, Grok özellikle haber ve politika konularında popüler. Ancak yanlış bilgi de en çok Grok'ta yoğunlaşıyor. Anthropic kod yazma, Gemini sosyal etkileşim ve rol yapma, ChatGPT ise ödev yardımı için tercih ediliyor. Aynı modelin farklı sürümleri arasında bile farklar var: GPT-3.5 ile konuşmalar daha kısa sürerken, GPT-4o ile daha uzun ve etkileşimli hale geliyor. Ayrıca, zamanla yapay zeka asistanlarının kendini chatbot olarak tanıtma oranı azalırken, hassas içerikli konuşmaların sıklığı düşüyor. Bu, platformların daha etkili güvenlik önlemleri aldığına işaret ediyor. WildChat veri setinde ise konuşmaların zamanla uzadığı ve küçük sohbetlerin arttığı görülüyor; bu da yapay zeka arkadaşlığının yükselişine işaret ediyor.

Sınırlı Ama Değerli Veri

AI Observatory, 24.521 konuşma ve 85.633 konuşma dönüşünü analiz etti. Bu veriler, 5.000 kullanıcının 52 farklı modelle etkileşimini içeriyor. Ancak bu, büyük laboratuvarların elindeki verilerle karşılaştırıldığında çok küçük bir örneklem. Örneğin, Anthropic'in endeksi 1 milyon Claude konuşmasına, OpenAI'in raporu ise 1,5 milyon konuşmaya dayanıyor. AI Observatory'nin verileri gönüllü kaynaklardan geldiği için hassas kullanımları eksik gösterebilir. Yine de araştırmacılar, bu projenin bağımsız analiz için önemli bir fırsat sunduğunu vurguluyor. Şirketler genellikle sohbet verilerini paylaşmadığından, raporları kendilerini en iyi gösteren bulgulara odaklanıyor. Texas Üniversitesi'nden David Widder, "Genel amaçlı bir yapay zeka sisteminin çoğunlukla iyi mi yoksa kötü mü kullanıldığını sormak istediğimizde, bu bilgi ticari olduğu için cevap veremiyoruz" diyor. Bu durum, bağımsız gözlemevlerinin önemini artırıyor.

Neden Önemli?

Türkiye'de yapay zeka kullanımı hızla yaygınlaşırken, bu tür bağımsız verilerin önemi giderek artıyor. Yerel şirketler ve kamu kurumları, yapay zeka politikaları oluştururken yalnızca şirket raporlarına güvenmek zorunda kalıyor. AI Observatory gibi girişimler, veriye dayalı karar alma süreçlerinde şeffaflık sağlıyor. Türk araştırmacılar ve politika yapıcılar için bu platform, yapay zekanın toplumsal etkilerini daha iyi anlama fırsatı sunuyor. Ayrıca, kullanıcıların hangi modelleri hangi amaçlarla kullandığını bilmek, yerel dil modellerinin geliştirilmesine de ışık tutabilir. Yapay zeka şirketlerinin verilerini bağımsız araştırmacılarla paylaşması ideal olsa da, mevcut durumda bu tür gözlemevleri, "şirket anlatılarının ötesinde" gerçek kullanımı anlamak için kritik bir rol oynuyor. Türkiye'de de benzer bağımsız veri platformlarının kurulması, yapay zeka ekosisteminin sağlıklı gelişimi için önem taşıyor.