Yapay Zeka Veri Merkezleri Sanayi Kirliliğinden Nasibini Alan Şehirlerle Çarpışıyor

Veri Merkezi Karşıtlığı Philadelphia'ya Sıçradı

Amerika Birleşik Devletleri'nde yapay zeka (AI) veri merkezlerinin inşası, yerel halkın tepkisiyle karşılaşmaya devam ediyor. Son olarak Philadelphia'da, yetkililerin şehrin kuzeydoğusunda ve güneybatısındaki Grays Ferry mahallesinde iki potansiyel veri merkezi alanı belirlemesi, bölge sakinlerinin öfkesini artırdı. Grays Ferry, daha önce Doğu Yakası'nın en büyük petrol rafinerisine ev sahipliği yapmış ve 2019'daki patlamanın ardından kapatılmış bir bölge. Yıllarca rafineri kirliliğine maruz kalan mahalle sakinleri, şimdi de veri merkezlerinin getireceği çevresel ve sağlık risklerinden endişe ediyor. Ülke çapında veri merkezi şirketleri ve müşterileri yeni iş olanakları ve ekonomik büyüme vaat ederken, anketler Amerikalıların çoğunluğunun bölgelerindeki veri merkezi inşaatına karşı olduğunu gösteriyor. Bu karşıtlığın başlıca nedenleri arasında çevresel etkiler ve enerji tüketimi yer alıyor.

Grays Ferry: Sanayinin Gölgesinde Bir Mahalle

Grays Ferry'de doğup büyüyen ve şu anda Philly Thrive adlı çevre adaleti örgütünün yönetici direktörü olan Shawmar Pitts, bölgenin sanayi kirliliğiyle olan ilişkisini çok iyi biliyor. 2018'de, rafinerinin genişletilmesi planına karşı imza toplayan Philly Thrive ekibiyle karşılaştığında, komşularında ve ailesinde görülen kronik hastalıkların nedenini anladığını söylüyor: "Annemde bu var, kız kardeşimde şu var, yan komşumda bu var" diyerek, her evde listedeki hastalıklardan birinin bulunduğunu belirtiyor. Pitts, o günden sonra mücadelenin içinde aktif olarak yer almış. Kapatılan rafineri, günde 335.000 varile kadar ham petrol işleyebiliyordu. Pitts, "O noktadan sonra tamamen içindeydim" diyerek, artık veri merkezi moratoryumu için mücadele edenlerin başında geliyor. Henüz resmi bir inşaat teklifi olmasa da, şehir yetkilileri iki potansiyel alan belirlemiş durumda: biri Kuzeydoğu Philadelphia'da, diğeri Pitts'in yaşadığı Grays Ferry'de.

Veri Merkezlerine Karşı Birleşen Sesler

Philadelphia'daki veri merkezi karşıtlığı münferit değil. Ülke genelinde, özellikle kaynakları sınırlı olan şehirlerde yaşayanlar, yeni veri merkezlerine karşı çıkıyor. Büyük sanayinin izlerini hâlâ taşıyan topluluklarda tepki daha da sert. Pazartesi günü Philadelphia Belediye Binası önünde düzenlenen mitingde Philly Thrive yönetim kurulu başkanı Sonya Sanders, "Veri merkezlerini istemiyoruz. Kirlilik istemiyoruz, gürültü istemiyoruz ve bize daha fazla iş getirmeyeceklerini biliyoruz" dedi. Sanders, 2020'de nadir bir kemik kanserinden ölen eşinin, rafineri emisyonları nedeniyle hastalandığına inanıyor. "Bence onu öldürdüler. Kirlilik onu öldürdü. Kâr peşinde koşmak onu sessizce katletti" diyerek duygularını dile getirdi. Mitinge katılan 100'den fazla kişi, şehir konseyi üyelerinin ofislerinden duyabilmesi umuduyla yüksek sesle slogan attı. Philadelphia sakini Donna Greenberg, "Kirlilikten endişeliyim. Gözetimden ve ihtiyaç duyan mahallelerden su ve elektrik çalmalarından korkuyorum" dedi.

Çevresel ve Enerji Endişeleri

Veri merkezlerinin çevresel etkisi, fosil yakıt tüketimiyle doğrudan bağlantılı. BloombergNEF'in tahminine göre, 2035'e kadar ABD'deki veri merkezleri, Almanya ve Japonya'nın toplamından daha fazla doğal gaz tüketecek. Bu, dokuz ay önceki tahminin neredeyse iki katı. Doğal gaz, diğer fosil yakıtlara göre daha temiz yansa da, her bir fit küp doğal gaz yakımı 60 gram karbondioksit salıyor. Ek veri merkezi talebinin, her gün 1 milyon metrik ton ek sera gazı kirliliği yaratması bekleniyor; bu da mevcut ABD sera gazı emisyonlarının yaklaşık %12'sine denk geliyor. Harvard Üniversitesi araştırmacıları, 2021'de fosil yakıt kaynaklı hava kirliliğinin dünya çapındaki ölümlerin beşte birinden sorumlu olduğunu bulmuştu. Yapay zeka çağında bu rakamın artması kaçınılmaz görünüyor. Clean Air Council avukatı Annie Fox, "Pennsylvania'da planlanan tipik bir veri merkezinde, hava kirliliği yayan yüzlerce dizel motor var. Sözde acil durumlar için ayrılmış olsalar da, hükümet sıcak hava dalgalarında aşırı yüklenmiş elektrik şebekesinden çekmek yerine bu motorları kullanmaları gerektiğini söyledi. Bunun daha sık yaşanmasını bekleyebiliriz" dedi. Fosil yakıta aç veri merkezleri, iklim değişikliğini kötüleştirerek sıcak hava dalgalarını daha sık ve şiddetli hale getirecek.

Yerel Yönetimler Harekete Geçiyor

Ülke genelinde endişeli vatandaşlar seslerini duyurmayı başarıyor. New York Valisi Kathy Hochul, büyük projeler için yeni izinleri geçici olarak durduran bir yürütme emri imzaladı. "İlerleme, daha yüksek faturalar, tükenen su kaynakları veya gürültü kirliliğiyle gelmemeli" diyen Hochul, veri merkezlerinin yalnızca isteyen yerlerde inşa edilmesi gerektiğini vurguladı. Denver, Indianapolis, Asheville, Charlotte ve Reno gibi şehirlerde de veri merkezi moratoryumları onaylandı. Bu moratoryumlar genellikle şehir yetkililerinin olası etkiler hakkında daha fazla bilgi toplamasına olanak tanımak için uygulanıyor. Örneğin, Denver'da moratoryum, veri merkezlerinin su ve enerji kullanımına ilişkin verilerin toplanmasını amaçlıyor. Benzer şekilde, Asheville'de şehir konseyi, veri merkezlerinin yerel elektrik şebekesi üzerindeki etkisini incelemek için bir komisyon kurdu.

Neden Önemli?

Türkiye'de de yapay zeka ve veri merkezi yatırımları hızla artıyor. Ancak bu haber, veri merkezlerinin çevresel ve sosyal etkilerinin göz ardı edilmemesi gerektiğini gösteriyor. Özellikle sanayi kirliliğinden zaten etkilenmiş bölgelerde, yeni veri merkezleri halk sağlığı ve enerji kaynakları üzerinde ek yük oluşturabilir. Türkiye'de son yıllarda artan veri merkezi projeleri, enerji yoğun yapıları ve soğutma için su tüketimleriyle dikkat çekiyor. Yerel halkın karar süreçlerine katılımı ve şeffaflık, bu tür projelerin kabul görmesi için kritik. Türkiye'de de veri merkezi projelerinde çevresel etki değerlendirmesi ve toplum sağlığı öncelikli olmalı. Aksi halde, Philadelphia'da olduğu gibi, toplumsal muhalefet ve hukuki engeller kaçınılmaz hale gelebilir. Ayrıca, veri merkezlerinin enerji talebi, yenilenebilir enerji kaynaklarına yönelimi hızlandırabilir; ancak bu geçiş adil ve kapsayıcı olmazsa, çevresel adaletsizlikler derinleşebilir. Türkiye'nin enerji politikalarında veri merkezlerinin payı arttıkça, bu tartışmaların yerel yönetimler ve sivil toplum tarafından daha fazla gündeme getirilmesi bekleniyor.