Yazarlar Anthropic Anlaşmasında Yayıncıların Pay Taleplerine Tepki Gösteriyor

Anthropic Anlaşması ve Yazar Ödemeleri

Yapay zeka şirketi Anthropic'in geçen yıl sonuçlanan telif hakkı davasında 1,5 milyar dolarlık uzlaşma anlaşması, binlerce yazara ödeme yapılmasını öngörüyor. Mahkeme, yapay zeka modellerini telifli içerikle eğitmenin adil kullanım (fair use) kapsamında olduğuna, ancak korsan içerik kullanmanın yasa dışı olduğuna hükmetmişti. Temmuz ayında kesinleşen anlaşma uyarınca yaklaşık 500 bin kitabın yazarı, korsan kullanılan her eser için 3.000 dolar alacak. Geleneksel yayıncılarla basılı olan kitaplarda ödeme yazar ve yayıncı arasında yüzde 50-50 paylaşılacak. Kendi kendine yayımlanan ya da telif hakları yayıncıya iade edilmiş kitaplarda ise ödemenin tamamı yazara ait.

Bu anlaşma, yapay zeka eğitiminde telifli içerik kullanımının sınırlarını belirlemesi açısından emsal niteliğinde. Anthropic'in ChatGPT'ye rakip olan Claude modellerini eğitirken kullandığı kitapların büyük bir kısmının korsan kaynaklardan alındığı ortaya çıkmıştı. Yazarlar, eserlerinin izinsiz kullanılması nedeniyle açtıkları davada, hem maddi tazminat hem de gelecekteki kullanımlar için lisans şartları talep etmişti. Anlaşma, yalnızca geçmiş kullanımları kapsıyor; gelecekteki kullanımlar için ayrı bir lisanslama süreci öngörülüyor.

Yayıncıların Tartışmalı Pay Talepleri

Ancak ödemelerin başlamasıyla birlikte yazarlar sosyal medyada yayıncıların hak ettiklerinden fazlasını talep ettiğini öne sürüyor. Gerilim ve gizem romanları yazarı April Henry, HarperCollins'in 17 yıl önce telif hakları kendisine iade edilen bir kitabı için ödeme talep ettiğini ve aynı gün kendisini işveren olarak kaydettirdiğini belirterek tepkisini dile getirdi. Henry, "HarperCollins ne yapmaya çalışıyor?" diye sordu.

Popüler blog Writers Beware'de Victoria Strauss, yazarlardan gelen şikayetleri iki ana kategoride topladığını aktardı. İlk kategori, telif hakları iade edilmiş eserler için yayıncıların haksız yere ödeme talep etmesi. İkinci kategori ise yayıncıların yalnızca yüzde 50 hakları olduğu halde yüzde 100 ödeme istemesi. Strauss, bu durumun kötü kayıt tutmadan kaynaklanabileceğini, ancak şikayetlerin yaygınlığının sistematik bir soruna işaret ettiğini ifade etti.

Örneğin, bir yazarın 1990'larda yayımlanan ve 2005'te hakları iade edilen bir kitabı için yayıncının hâlâ ödeme talep etmesi, yayıncıların güncel hak durumlarını takip etmediğini gösteriyor. Bazı yayıncılar, hatanın kendilerinden kaynaklandığını kabul ederek Anthropic'ten düzeltme istediklerini açıkladı. Ancak Strauss, aynı hataların çok sayıda yazar tarafından rapor edilmesinin, bunun basit bir kayıt hatası olmadığını, yaygın bir uygulama olabileceğini düşündürdüğünü belirtti.

Yazarların Tepkileri ve Ajanların Rolü

Yazarlar Birliği (Authors Guild) CEO'su Mary Rasenberger, The New York Times'a yaptığı açıklamada yayıncıların bilinçli olarak yazarları mağdur etmeye çalıştığını düşünmediğini, sorunun kayıt tutma hatalarından kaynaklandığını söyledi. Ancak bazı yazarlar daha sert tepki gösteriyor. Eski hukuk profesörü Heidi Bond'un takma adıyla yazan Courtney Milan, Bluesky'da edebi ajanların da ödemeden pay talep etmeye çalıştığını belirterek, "Ajanların bu anlaşmadan yüzde talep etmesi kesinlikle kabul edilemez" dedi.

Strauss, edebi ajanların kitapların hak sahibi olmadığını, bu nedenle ödemeden pay talep etmelerinin şaşırtıcı olduğunu vurguladı. Ajanlar genellikle yazarın satışlarından yüzde 15 komisyon alır, ancak telif hakkı ihlali tazminatlarında hak sahibi değildir. Yazarlar Birliği ve Milan, yazarların ödeme dağılımına nasıl itiraz edebileceğine dair ayrıntılı bilgi paylaştı. Önemli bir ayrıntı, telif hakkı iadesinin 10 Ağustos 2022'den önce gerçekleşmiş olması gerektiği; bu tarih anlaşmadaki 'indirme tarihi' olarak belirlenmiş.

Yazarlar, itiraz sürecinde öncelikle Anthropic'in anlaşma yöneticisine başvurarak hak talebinde bulunmalı. Eğer yayıncı veya ajan haksız yere pay talep ediyorsa, yazarın elinde telif hakkı iadesine dair sözleşme veya yazışma gibi belgeler olması gerekiyor. Bu belgeler, itirazın kabul edilmesinde kritik rol oynuyor.

Neden Önemli?

Bu durum, Türkiye'deki yazarlar ve yayıncılar için de önemli dersler içeriyor. Yapay zeka şirketlerinin telifli içerik kullanımı giderek yaygınlaşırken, hak sahiplerinin ödeme süreçlerinde karşılaşabileceği sorunlar evrensel bir nitelik taşıyor. Türk yazarlar, özellikle dijital platformlarda eserlerinin izinsiz kullanımı konusunda benzer zorluklar yaşayabilir. Bu nedenle telif haklarının net bir şekilde belgelenmesi, sözleşmelerde hak iadesi koşullarının açıkça tanımlanması ve yayıncılarla yaşanan anlaşmazlıklarda hukuki destek alınması kritik önemde.

Ayrıca, Türkiye'de yapay zeka eğitiminde kullanılan verilerin yasal çerçevesi hâlâ netleşmiş değil. Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu kapsamında metin madenciliği (text mining) istisnası bulunmuyor; bu da Türk yazarların eserlerinin izinsiz kullanılması durumunda uluslararası davalara benzer süreçler yaşayabileceğini gösteriyor. Türkiye'deki yayıncı birlikleri ve yazar dernekleri, benzer anlaşmazlıklarda üyelerine rehberlik edecek mekanizmalar geliştirmeli. Ayrıca, Türkçe eserlerin yapay zeka modellerinde kullanılması durumunda hak sahiplerinin tazminat alabilmesi için uluslararası anlaşmalara taraf olunması ve yerel hukuki düzenlemelerin yapılması gerekiyor. Bu süreçte yazarların haklarını korumak için bilinçli olması ve itiraz mekanizmalarını etkin kullanması büyük önem taşıyor.