Ethical AI (Etik Yapay Zeka)
Yapay zekanın adil, seffaf, hesap verebilir ve insan degerlerine uygun geliştirilmesi ve kullanilmasını kapsayan ilkeler butunu.
Etik yapay zeka (ethical AI), yapay zeka sistemlerinin adil, seffaf, hesap verebilir ve insan degerlerine uygun sekilde tasarlanmasi, gelistirilmesi ve kullanilmasini kapsayan bir ilkeler ve uygulamalar butunudur. Yapay zekanin hizla yayilmasiyla birlikte bu sistemlerin toplumlarda yarattigi etkinin sorumlulukla yonetilmesi bir zorunluluk haline gelmistir. Etik yapay zekanin temel boyutlari sunlardir: adalet (fairness) — sistemin farkli demografik gruplara esit sekilde davranmasi; aciklanabilirlik (explainability) — kararların neden verildiginin anlasilabilmesi; seffaflik (transparency) — sistemin nasıl calistigini paydaslara acikca sunmak; hesap verebilirlik (accountability) — kotu sonuclar icin sorumluluk belirlemek; gizlilik (privacy) — kisielerin verisine yetkisiz erisimi onlemek; guvenlik (safety) — sistemin kasitsiz zarar verme riskini minimize etmek. Yapay zeka yanliligı (AI bias), etik yapay zekanin en cok incelenen sorunlarindan biridir. Yanlik egitim verisi; cinsiyet, irk veya yas bazında ayrimci sonuclar uretebilir. 2016'da ProPublica tarafindan tespit edilen COMPAS adalet algoritmasi, siyahi bireylere daha yuksek yeniden suc riski atamis ve ayrimcilik tartismalarina neden olmustur. Bu tur vakalar, yapay zeka sistemlerinin sosyal etkilerini sistematik sekilde degerlendirme ihtiyacini gundeme getirmistir. AB Yapay Zeka Yonetmeligi (EU AI Act, 2024) etik yapay zekayı hukuki bir cercevede yakindan ilgilendiren ilk kapsamli yasal duzenleme olarak yururluge girmistir. Yuksek riskli uygulamalar (biyometrik tanima, kredi skorlama, ise alim) sıkı seffaflik ve insan denetimi zorunlulukları gerektirmektedir. Turk hukukunda KVKK, otomasyona dayali kararlar konusunda benzer bir cerceve sunmaktadir.