Object Detection (Nesne Tespiti / Nesne Tanıma)

Nesne tespiti (object detection), bir görüntüde veya videodaki nesnelerin hem varlığını hem de konumunu otomatik olarak belirleyen bilgisayarlı görü tekniğidir. Yalnızca görüntünün genelinde ne olduğunu söyleyen görüntü sınıflandırmasının aksine nesne tespiti her nesnenin çevresine bir sınır kutusu (bounding box) çizer ve nesneyi etiketler. Nesne tespiti sistemleri iki ana kategoride incelenir. İki aşamalı detektörler (two-stage detectors), önce potansiyel nesne bölgeleri önerir (Region Proposal Network), ardından bu bölgeleri sınıflandırır. Faster R-CNN bu kategorinin öncü modelidir. Tek aşamalı detektörler (one-stage detectors), tahmin ve sınıflandırmayı tek bir geçişte gerçekleştirir; YOLO serisi ve SSD bu kategorinin en bilinen modelleridir. YOLO'nun evrimi nesne tespitinin tarihini özetler: YOLOv1 (2016), YOLOv3, YOLOv5, YOLOv8 ve YOLOv11'e uzanan her sürümde hız/doğruluk dengesi iyileştirilmiştir. Ultralytics'in YOLOv8'i, kolay kullanım ve güçlü performanıyla topluluk standardı haline gelmiştir. Transformer tabanlı DETR (Detection Transformer), bounding box tahmini ile dikkat mekanizmasını birleştirerek alanı yenilemiş; anchor-free tasarımıyla geleneksel bileşenlere olan bağımlılığı azaltmıştır. Değerlendirme metriği olarak mAP (mean Average Precision) kullanılır; bu metrik, farklı IoU (Intersection over Union) eşiklerindeki precision-recall eğrisinin altındaki alan ortalamasını ölçür. COCO veri kümesi, nesne tespiti modellerinin karşılaştırılması için endüstri standardı haline gelmiştir. Gerçek zamanlı uygulamalarda (otonom araçlar, güvenlik kameraları, drone görüntü analizi) düşük gecikme kritik olduğundan tek aşamalı detektörler ön plana çıkar. Örnek olarak YOLOv8n (nano), CPU üzerinde 60+ FPS hızında çalışabilirken YOLOv8x (extra large) COCO'da daha yüksek mAP değerleri elde eder. Model seçimi, donanım kısıtları ve doğruluk gereksinimine göre yapılmalıdır; TensorRT ve ONNX optimizasyonu üretim dağıtımında gecikmeyi önemli ölçüde düşürür; bu sayede edge cihazlarda bile gerçek zamanlı çıkarım mümkün olur. Instance segmentation (YOLOv8-seg, Mask R-CNN) ve keypoint detection gibi türev görevler, nesne tespiti altyapısını piksel düzeyi veya iskelet bazlı analizle genişletir.