ABD'nin 'sanal duvarı' neden ölümlere yol açıyor? 4 çözüm önerisi

Sanal Duvar Nedir?

ABD hükümeti, ABD-Meksika sınırı boyunca yapay zeka (AI) destekli gözetleme kulelerinden oluşan bir ağ kurdu. Bu ağa "sanal duvar" (virtual wall) deniyor. MIT Technology Review'ın yeni araştırması, bu kulelerin yakınında kaç kişinin hayatını kaybettiğini gözler önüne seriyor. Araştırmaya göre, insanlar gelişmiş kulelerin gözetlediği bölgelerden fark edilmeden geçmiş ve kısa süre sonra yakınlarda ölmüş. Cesetleri haftalar, hatta aylar boyunca bulunamamış. Bu vakalar, sanal duvarın sistemik sorunlarını yansıtıyor: bozuk kuleler, insanları algılamayan algoritmalar ve uyarılara yanıt vermeyen ajanlar.

Bu haber, MIT Technology Review ve Times of San Diego iş birliğiyle yürütülen "Dying on Camera" (Kamera Önünde Ölmek) projesinin bir parçası. Her iki haber merkezinden gazeteciler, bir yıl boyunca sınır gözetleme teknolojisinin başarısızlıklarını inceledi ve sınır bölgesinde hayatını kaybeden insanların hikâyelerini ortaya çıkardı. Bu ölümlerin her biri, ABD Gümrük ve Sınır Koruma (CBP) kurumunda alarm zillerinin çalmasına neden olmalıydı. Özellikle savunma şirketi Anduril'in inşa ettiği en yeni kulelerin yakınındaki vakalar için bu daha da geçerli. Anduril büyük sözleşmeler kazanmaya devam ediyor ve sınır güvenliği için ayrılan federal fonlardan büyük pay alacak gibi görünüyor. ABD, 2034'e kadar sanal duvarı üç katına çıkarmak için 1 milyar dolar harcamayı planlıyor.

İşte CBP'nin bu başarısızlıkları ele almak için atması gereken dört adım.

1. Sanal Duvar Civarındaki Ölümler İçin Kapsamlı Denetim

New Mexico eyalet temsilcisi Sarah Silva, MIT Technology Review'ın 2024 yılında sadece kendi bölgesine yakın küçük bir çöl şeridinde 18'den fazla kişinin gözetleme kulelerinin yakınında öldüğünü göstermesine şöyle tepki verdi: "Eğer federal hükümet olsaydım, bir denetim yapardım çünkü bu işe yaramıyor gibi görünüyor."

Denetim şart çünkü binlerce sayfa polis raporu ve diğer belgeleri incelememize rağmen, kaç kule olduğu ve nerede bulundukları hakkında sınırlı bilgiye sahibiz. CBP, sanal duvarının kapsamlı bir haritasını yayınlamıyor. Biz de kâr amacı gütmeyen Electronic Frontier Foundation'ın haritalama çalışmasına güvendik ve belirli kulelerin yerlerini ve yaklaşık kurulum tarihlerini doğrulamak için uydu görüntülerini kullandık. Yaklaşık 600 kuleyi analiz ettik, ancak bu hükümetin bugün faaliyette olduğunu söylediği 800 kuleden çok daha az. Kurulum tarihlerine dair tahminlerimiz de kesin değil. Bu da 1.050'den fazla insanın bu kulelerin yakınında öldüğüne dair sayımımızın gerçek sayının altında olduğu anlamına geliyor. Sorunun sınırın neresinde en kötü olduğuna dair tam bir resme sahip değiliz.

İç denetimde böyle sınırlamalar olmaz. Teorik olarak CBP, her kulenin ne zaman kurulduğunu ve ne zaman aktif olduğunu takip ediyor. En azından 2015'ten beri, analizimize dahil edilen kule tiplerini kurmaya başladığından bu yana, etkinliklerini denetleme ve yakınlarında kaç kişinin öldüğünü ölçme yeteneğine sahip. Ancak kaynaklar bize böyle bir denetimin hiç yapılmadığını söyledi. Bulgularımız, böyle bir denetimin gerekliliğini daha da acil hale getiriyor.

2. Göçmen Ölümlerinin Takibini Düzeltmek

CBP, gözetleme teknolojisinin yakınında ölen insanları analiz edecekse, bu ölümlerin ne zaman ve nerede gerçekleştiğini bilmesi gerekiyor. Mevcut veri takip sistemi tamamen bozuk.

Metodolojimizde belirttiğimiz gibi, göçmen ölümleriyle ilgili tüm mevcut kayıtları toplayıp yayınlayan ulusal bir kurum yok. Sadece Teksas'taki düzinelerce kurumdan binlerce sayfa belgeyi taradık ve bu ölümleri kamu kayıtlarında belgelemek için ortak bir protokol olmadığından resmimiz hâlâ eksik.

Sınır Devriyesi'nin 2007'den beri kendi iç sistemi var: Border Safety Initiative Tracking System (BSITS). Ancak farklı sektörlerin sisteme vakaları nasıl gireceğine dair ulusal kurallar ancak 2021'de oluşturuldu. Ertesi yıl, Government Accountability Office (GAO), özellikle Sınır Devriyesi tarafından keşfedilmeyen ölümler olmak üzere birçok vakanın hâlâ bu sistemde takip edilmediğini buldu. 2023'te GAO, Sınır Devriyesi'nin bunu düzeltmek için adımlar attığını bildirdi, ancak dış araştırmacılar bugün bile kurumun tahminlerinin düşük olduğunu sürekli olarak tespit ediyor.

Göçmen ölümlerini takip etmenin yanı sıra CBP, 2017'de ölümleri önlemek için Missing Migrant Program adlı bir program başlattı. Nisan 2025'te GAO, programın 911 çağrıları ve kurtarmalar gibi olaylarla ilgili verileri toplama ve izleme biçimini iyileştirdiğini buldu. Sorun, programın birincil hedefleri olan kurtarmaları gerçekten artırıp artırmadığını veya ölümleri azaltıp azaltmadığını ölçmek için verileri kullanma planının olmamasıydı. GAO iki çözüm önerisi sundu, ancak hiçbiri uygulanmadı.

3. Gözetleme Teknolojisinin Yakalamalara Etkisini Kaydetmek

2014'te sanal duvar çok daha küçükken GAO, Sınır Devriyesi ajanlarının bir teknolojinin yasa dışı yollarla ABD'ye girmeye çalışan birini yakalamalarına yardımcı olduğu durumları kaydetmelerini önerdi. Bu, ajanlar için biraz ekstra zaman alacaktı ama bu kayıtlar Kongre'nin çeşitli gözetleme teknolojilerinin ne sıklıkla gerçek yakalamalara yol açtığını anlamasına yardımcı olacaktı. GAO, bu veri toplandıktan sonra kurumun gözetleme teknolojilerinin işe yarayıp yaramadığını ölçmesi gerektiğini ekledi. CBP kabul etti ve ajanların bu bilgileri girmesini zorunlu kıldı.

Ancak 2017'de GAO, toplanan verilerin yanlış ve güvenilmez olduğunu bildirdi; örneğin Teksas'ta ajanların belirli bir kule tipini yüzlerce kez yakalamalarda kredi olarak gösterdiğini, oysa eyalette hiç öyle kule olmadığını buldu. Sınır Devriyesi yine iyileştireceğini söyledi ve ajanları bu bilgileri toplamanın önemi konusunda eğitmeyi kabul etti. Ancak yıllar sonra ajanlar bize bunun hâlâ bir öncelik olmadığını söyledi. Eski bir CBP yetkilisi, bu zorunluluğu "dürüst olmak gerekirse rüzgâra tükürmek" olarak nitelendirdi ve yakalamaların dağınık gerçekliğinin düzgün metriklere dönüşmediğini söyledi. (Kimliğinin açıklanmamasını isteyen yetkili, Biden yönetimi sırasında görev yapmış ve hassas konuları tartışma yetkisi yokmuş.)

Ağustos 2021'de, kabul etmesinden yedi yıldan fazla bir süre sonra, CBP hâlâ kulelerin etkinliği konusunda herhangi bir analiz üretmemişti (GAO, 2022'de bir tane tamamladığını ancak sonuçların kamuya açık olmadığını belirtiyor). Bu da sanal duvarın, kimsenin etkisini değerlendirmediği bir hızda büyüdüğü anlamına geliyor.

4. Ölümleri Olası Gözetleme Hatası Olarak Soruşturmak

CBP ayrıca yeni ölümleri meydana geldikçe incelemeli ve bir kulenin veya başka bir gözetleme teknolojisinin görüş alanı içinde gerçekleşip gerçekleşmediğini belirlemeli. Ve bunu yapanlar için kurum, bu kişilerin neden daha erken fark edilmediğini tespit etmeli. Birkaç ajan ve yetkili bize, Sınır Devriyesi ajanlarının ABD'ye girerken öldüğü varsayılan birinin cesediyle karşılaşması durumunda, o kişinin gözetleme altyapısının yakınında ölüp ölmediğini kontrol etme zorunluluğu ve bunu yapma süreci olmadığını söyledi. Bu, en azından ölümle ilgili potansiyel olarak değerli kanıtların incelenmeden kalması anlamına geliyor. Aynı zamanda göçmen ölümlerinin rutin olarak sanal duvarın olası başarısızlıkları olarak ele alınmadığı anlamına geliyor.

CBP, her göçmen ölümünü otomatik olarak kendi iç kule veritabanıyla karşılaştırmalı ve gözetleme menzili içinde meydana gelenleri soruşturarak sistemin ne algıladığını ve ajanların uygun şekilde yanıt verip vermediğini belirlemeli. Ajanlar zaten bir grubu yakaladıklarında veya ayak izleriyle karşılaştıklarında GPS koordinatlarını kaydediyor. Bu kontrol olmadan, kolluk kuvvetleri, adli tabipler ve aileler birinin bir gözetleme kulesinin yakınında öldüğünü ve ölüme giden anların görüntülerinin var olabileceğini asla öğrenemeyebilir. CBP, tipik olarak, bir iç inceleme başlatılmadıkça kulelerden gelen gözetleme görüntülerini 30 gün sonra siliyor; bu genellikle sadece gözaltında ölümler için yapılıyor. En azından bu vakaları işaretlemek, ölümü araştıranlar için görüntüleri koruyabilir ve ailelere bunları talep etme şansı verebilir.

Bu tür incelemeler sanal duvarın kendisindeki kusurları da ortaya çıkarabilir. New Mexico'da tespit ettiğimiz bir yeri düşünün: birkaç kişi gelişmiş bir yapay zeka kulesinin açık görüş alanında olmasına rağmen öldü. Birkaç ay içinde, bazen birbirinden sadece yüzlerce metre uzakta öldüler. Bu vakaları araştırmak, örneğin bir kameranın belirli bir bölgedeki insanları tekrar tekrar algılayamadığını veya ajanların uyarıldığını ancak hiç yanıt vermediğini ortaya çıkarabilir. Bu ölüm sonrası soruşturmaları yürütmek, ailelerin, araştırmacıların ve gönüllülerin kulelerin yakınında ölen yüzlerce göçmenle ilgili araştırmamızda en sık sorduğu soruyu yanıtlamanın tek yolu olacaktır: Kameralar onları gördü de kimse mi gelmedi? Yoksa kimse onları hiç görmedi mi?

Neden Önemli?

Bu araştırma, yapay zeka destekli gözetleme sistemlerinin sadece teknik değil, aynı zamanda etik ve insani sonuçlarını gözler önüne seriyor. Türkiye gibi sınır güvenliğine yatırım yapan ülkeler için de ders niteliğinde. Yapay zeka sistemleri, denetlenmediğinde ve şeffaf olmadığında, insan hayatını riske atabilir. Özellikle göçmen ölümleri gibi hassas konularda, teknolojinin hesap verebilirliği ve veri takibi hayati önem taşıyor. Türkiye'de de sınır güvenliği için insansız hava araçları ve gözetleme kuleleri kullanılıyor. Bu tür sistemlerin etkinliği ve olası hataları düzenli olarak denetlenmeli, şeffaf raporlarla kamuoyuyla paylaşılmalı. Aksi halde, teknoloji insanları korumak yerine onları görünmez kılabilir. MIT Technology Review'ın ortaya koyduğu dört öneri, sadece ABD için değil, benzer teknolojileri kullanan tüm ülkeler için bir yol haritası niteliğinde: kapsamlı denetim, veri takibinin düzeltilmesi, teknolojinin etkisinin ölçülmesi ve her ölümün potansiyel bir sistem hatası olarak soruşturulması.