AstroForge, yapay zekayı uzay aracının komutasına veriyor

AstroForge ve Otonom Uzay Araçları

Uzay madenciliği alanında faaliyet gösteren AstroForge, uzay araçlarının kontrolünde yapay zekayı (YZ) kullanmaya hazırlanıyor. Şirket, geliştirdiği otonom kontrol yığınına "Solo" adını verdi. Bu sistem, şirket içinde geliştirilen ve transformatör tabanlı bir model (transformer-based model) kullanıyor. AstroForge, ilk otonom uzay aracını 2027'de Stoke Space'in ilk roketiyle fırlatmayı planlıyor. Bu görev, NASA tarafından desteklenecek ve güneş hakkında bilimsel veri toplaması bekleniyor. AstroForge, 2022'de kurulmuş ve 56 milyon dolar risk sermayesiyle desteklenmiş bir girişim. Şirketin nihai hedefi, asteroid madenciliği için gerekli teknolojileri geliştirmek. Ancak bu hedefe giden yolda, uzay araçlarının otonom çalışabilmesi kritik bir adım olarak öne çıkıyor.

Uzayda Otonomi Neden Zor?

Geleneksel uzay görevlerinde, yer istasyonlarından yapılan iletişim ve kontrol büyük önem taşır. Örneğin, NASA'nın OSIRIS-REx görevi, her sekiz saatlik vardiyada 100 operatörle yürütülüyordu. Bu, uzay aracının Dünya'dan sürekli izlenmesi ve komut alması gerektiği anlamına geliyor. Ancak startup'lar için bu tür kaynaklar mevcut değil. AstroForge, bu nedenle yapay zekaya yöneliyor. Şirketin kurucu ortağı ve CEO'su Matthew Gialich, "Uzay aracında yeterli zeka olsaydı, sorunları kendi kendine çözebilir miydi? Bilmiyorum ama gemide hiçbir şey denemedi ve fırlatmada kurtarılamazsa gemide bir şeyin denemesini çok isterdim" diyor. Bu sözler, şirketin yaşadığı iletişim sorunlarına doğrudan bir gönderme. AstroForge'un 2025'te fırlattığı Odin aracı, derin uzaya gönderilmiş ancak şirket araçla iletişim kurmakta zorlanmıştı. Dünya'da yeterli büyüklükte anten sayısı sınırlı ve iletişim pencereleri kısa. Sonuçta AstroForge, Odin'in kontrolünü sağlayamadı. Bu deneyim, şirketi alternatif arayışlara itti: Uzay aracına yeterli zeka yerleştirerek kendi sorunlarını çözmesini sağlamak. Gialich, "Kendi yer ağımı kurmak yaklaşık 200 milyon dolara mal olur ve dünya çapında beş çanak anten gerektirir. Bunun yerine bir modelle bu sorunu çözmeye çalışmak daha mantıklı" diyor. Bu maliyet karşılaştırması, startup'lar için otonominin ne kadar kritik olduğunu gözler önüne seriyor.

Solo'nun Yetenekleri

Solo, uzay aracının sensörlerinden gelen verileri işleyerek anormallikleri çözebilecek. Örneğin, konumunu kaybettiğini fark edip, güç anormalliğini yıldız izleyiciyle ilişkilendirip sorunu giderebilecek. AstroForge'un uçuş yazılımı başkanı Armand Awad, "Bu, muhtemelen açıp kapatmak anlamına gelir" diyor. Solo, şu anda DeepSpace-2 aracında "gölge modda" test edilecek. Bu araç, Intuitive Machines'in üçüncü ay göreviyle birlikte 2026 sonunda fırlatılacak. Gölge mod, yapay zekanın gerçek görevde karar verme yetkisi olmadan, sadece gözlem yaparak ve önerilerde bulunarak test edilmesi anlamına geliyor. Bu sayede mühendisler, modelin doğruluğunu ve güvenilirliğini gerçek uzay koşullarında değerlendirebilecek. Solo'nun kalbinde, uzay aracındaki yaklaşık 2.500 sensörden gelen verilerle eğitilmiş bir zeka katmanı bulunuyor. Ayrıca, güç üretimi veya navigasyon gibi belirli alt sistemler için test verileriyle eğitilmiş modeller ve geleneksel kontrol algoritmaları da yığında yer alıyor. Gialich, "Genel bir uzay otonomisi yaratmıyorum. Çok düşük sensör girdisiyle sınırlı bir otonomi yapıyorum, bir transformatör modelinin temel eğitimini takip ediyorum" diyor. Bu ifade, modelin kapsamının bilinçli olarak dar tutulduğunu gösteriyor.

AstroForge'un Geçmiş Deneyimleri

AstroForge, 2022'de kuruldu ve şu ana kadar iki prototip uzay aracı fırlattı. Her iki araç da görev hedeflerinin çoğuna ulaşamadan anormalliklerle karşılaştı. 2025'te Odin aracı derin uzaya gönderildi, ancak iletişim sorunları nedeniyle kontrol edilemedi. Bu başarısızlıklar, şirketin otonomiye yönelmesindeki en büyük etken oldu. Odin deneyimi, derin uzayda iletişimin ne kadar kırılgan olduğunu gösterdi. Dünya'dan yüz binlerce kilometre uzaklıktaki bir araca sinyal gönderebilmek için büyük antenlere ihtiyaç var ve bu antenlerin sayısı sınırlı. Ayrıca, Dünya'nın dönüşü nedeniyle iletişim pencereleri kısa. Bu koşullar altında, uzay aracının kendi başına karar verebilmesi hayati önem taşıyor. AstroForge'un yaşadığı zorluklar, uzay madenciliği gibi iddialı hedefleri olan bir startup için önemli dersler içeriyor. Şirket, bu dersleri Solo'ya yansıtarak daha dayanıklı bir sistem kurmayı amaçlıyor.

Yapay Zeka ve Gelecek Planları

AstroForge, transformatör modellerindeki gelişmelerden yararlanarak, geleneksel kontrol algoritmalarını, belirli alt sistemler için eğitilmiş modelleri ve uzay aracındaki yaklaşık 2.500 sensörden gelen verilerle eğitilmiş bir zeka katmanını bir araya getirdi. Şirketin üçüncü aracı DeepSpace-2, 2026 sonunda fırlatılacak ve Solo'yu gölge modda test edecek. Autonomy-1 görevinde ise Gialich, "Dünya'dan sinyal alabilen radyoları uçurmayı planlamıyorum. Şu anda tamamen bağımsız gitmeliyiz. Ekip muhtemelen beni uçuş zamanına kadar ikna edecek ama şu an onlara hayır diyorum" diyor. Bu açıklama, şirketin otonomi konusunda ne kadar kararlı olduğunu gösteriyor. Autonomy-1'in 2027'de Stoke Space'in ilk roketiyle fırlatılması planlanıyor. Görev, NASA tarafından desteklenecek ve güneş hakkında bilimsel veri toplayacak. Bu, AstroForge için sadece bir teknoloji gösterisi değil, aynı zamanda NASA ile işbirliği anlamına da geliyor. Şirketin uzun vadeli hedefi, asteroid madenciliği için gerekli altyapıyı kurmak. Otonom kontrol sistemleri, bu hedefe ulaşmada kilit rol oynayacak.

Neden Önemli?

AstroForge'un bu girişimi, uzay madenciliği ve derin uzay görevleri için kritik bir adım. Geleneksel yöntemlerle uzay araçlarını kontrol etmek, özellikle startup'lar için maliyetli ve zor. Yapay zeka destekli otonom sistemler, iletişim gecikmeleri ve sınırlı yer istasyonu sorunlarına çözüm olabilir. Türkiye'de de uzay teknolojileri alanında çalışan girişimler için bu tür yenilikler ilham verici. Örneğin, Türkiye'nin uzay ajansı ve özel sektör oyuncuları, benzer otonom sistemleri düşük maliyetli uydu görevlerinde kullanabilir. Ayrıca, yapay zekanın uzayda kullanımı, gelecekteki Mars ve ötesi görevler için de önemli bir adım. AstroForge'un başarısı, uzay endüstrisinde yapay zekanın yaygınlaşmasını hızlandırabilir. Türkiye'deki üniversiteler ve teknoloji şirketleri, bu alanda Ar-Ge çalışmaları yaparak rekabet avantajı elde edebilir. Sonuçta, uzayda otonomi, sadece büyük uzay ajanslarının değil, aynı zamanda yenilikçi startup'ların da erişebileceği bir teknoloji haline geliyor.