Kütüphanelerde 'Yapay Zekadan Kaçınma' Atölyeleri Büyük İlgi Görüyor
ABD genelinde kütüphaneler, kullanıcıların zorla dayatılan yapay zeka araçlarından kurtulmasına yardımcı olan 'Avoiding AI' atölyeleri düzenliyor. Beklenmedik yoğunluk, dijital okuryazarlık ve kullanıcı özerkliği talebinin arttığını gösteriyor.
Atölyelerin Ortaya Çıkışı
Philadelphia'daki South Philadelphia Kütüphanesi'nde çalışan Charlie Bailey, kullanıcıların Apple Intelligence ve Gemini gibi yapay zeka (YZ) özelliklerini devre dışı bırakmasına yardımcı olmak için 'Avoiding AI' (YZ'den Kaçınma) atölyesi düzenledi. Bailey, bu fikri Maine'deki Bangor Halk Kütüphanesi'nde çalışan Hannah Cyrus'ın yayımladığı bir makaleden esinlenerek geliştirdi. Cyrus, kütüphane kullanıcılarının sık sık "Bu YZ şeyini nasıl kapatırım? Neden e-postalarımı benim için yazmaya çalışıyor?" gibi sorular sorduğunu fark etti. Bailey de benzer bir taleple karşılaştı: "İnsanlar YZ araçlarının zorla hayatlarına sokulduğunu hissediyor ve bu durumdan rahatsızlar." Atölye fikri, kütüphaneciler arasında hızla yayıldı; Bailey, Cyrus'a ulaşan düzinelerce kütüphaneciden biriydi. Cyrus, "Bu daha önce hiç olmamıştı. Kimse bana 'Bilgisayara Giriş slaytlarını verir misin?' diye e-posta atmamıştı" diyor.
Atölyelerin İçeriği ve Katılım
Bailey'nin bir saatlik atölyesi, YZ sohbet robotlarının (chatbot) nasıl çalıştığına dair bir genel bakışla başlıyor. Ardından, popüler teknoloji platformlarında bu özelliklerin nasıl kapatılacağını adım adım projektör üzerinden gösteriyor. Örneğin, Google Arama'da YZ sonuçlarını gizlemek için URL'ye '&udm=14' ekleme gibi ipuçları paylaşılıyor. Cyrus'ın Bangor Halk Kütüphanesi'ndeki ilk atölyesine 30 kişi kaydoldu ve bekleme listesi oluşturuldu; canlı yayınla birlikte yaklaşık 70 kişi katıldı. Bailey'nin Philadelphia'daki atölyesi de Instagram'da 2.000'den fazla beğeni ve 220 paylaşım alarak büyük ilgi gördü. Bailey, ilk atölyeye olan yoğun talep nedeniyle ikinci bir program eklemek zorunda kaldı. Cyrus'ın 'Bilgisayara Giriş' gibi geleneksel derslerine genelde 12 kişi katılırken, Avoiding AI atölyeleri bu sayıyı katbekat aştı.
Katılımcıların Motivasyonları
Katılımcılar, YZ'nin iş yerinde ve günlük hayatta zorla dayatılmasından rahatsız olduklarını belirtiyor. Bir katılımcı olan Johnny, "Bugün bir ev satın almak için ne kadar uğraşmanız gerekiyor, iki yıl sonra evinizin yanında bir veri merkezi olabilir" diyerek çevresel endişelerini dile getiriyor. Gabrielle ise "İş yerinde sürekli YZ dayatılıyor ve her gördüğümde çevreyi düşünüyorum" diyor. Ancak Gabrielle, tıbbi ilerlemeler için YZ'ye tamamen karşı olmadığını vurguluyor. Cyrus, "Bu ürünlerin ve şirketlerin üzerimizde aşırı etkisi olduğunun farkındalığı artıyor" diyor. Atölyeler, katılımcılara sadece teknik bilgi değil, aynı zamanda bir topluluk duygusu da sağlıyor. Bailey, "Bir bilgi profesyoneli olarak insanların YZ'ye şüpheyle yaklaşmasını görmek güzel" diyor.
Teknik Detaylar ve Dijital Okuryazarlık
Atölyelerde, YZ'nin nasıl çalıştığına dair temel bilgiler veriliyor: büyük dil modelleri (LLM), makine öğrenimi (machine learning) ve yapay sinir ağları (neural networks) gibi kavramlar sade bir dille anlatılıyor. Ardından, Apple Intelligence, Google Gemini, Microsoft Copilot gibi popüler YZ araçlarının ayarlardan nasıl devre dışı bırakılacağı gösteriliyor. Bailey, "Kütüphaneci olarak bunu dijital okuryazarlığı ilerletmek ve insanların YZ araçlarını kullanıp kullanmama konusunda özerkliklerini geri kazanmalarına yardımcı olmak olarak görüyorum" diyor. Cyrus, optik karakter tanıma (OCR) gibi bazı YZ teknolojilerinin kütüphanede eski belgeleri taramak için faydalı olduğunu, ancak kullanıcıların seçme hakkına sahip olması gerektiğini belirtiyor.
Türkiye ve Küresel Bağlam
Türkiye'de de benzer bir dijital okuryazarlık ihtiyacı doğabilir. Büyük teknoloji şirketlerinin YZ'yi zorla benimsetme çabaları, kullanıcıların mahremiyet ve kontrol endişelerini artırıyor. Türkiye'deki kütüphaneler, halk eğitim merkezleri veya belediyeler, benzer atölyeler düzenleyerek vatandaşların YZ araçları hakkında bilinçlenmesine katkı sağlayabilir. Özellikle akıllı telefonlarda ve işletim sistemlerinde YZ entegrasyonunun artması, kullanıcıların bu araçları nasıl yöneteceğini bilmesini zorunlu kılıyor. Avoiding AI atölyeleri, sadece bir kaçınma değil, aynı zamanda bilinçli bir tercih yapma becerisi kazandırıyor.
Neden Önemli?
Bu atölyeler, bireylerin teknolojiyle daha bilinçli bir ilişki kurmasına yardımcı oluyor. Türkiye'de de dijital okuryazarlık seviyesinin artırılması, özellikle yaşlı nüfus ve teknolojiye mesafeli gruplar için kritik önem taşıyor. Kütüphaneler gibi güvenilir kurumların bu tür atölyeler düzenlemesi, toplumun YZ konusunda daha donanımlı ve özerk olmasını sağlayabilir. Ayrıca, büyük teknoloji şirketlerinin kullanıcı verilerini toplama ve YZ'yi dayatma eğilimine karşı bir farkındalık oluşturuyor. Bu hareket, teknolojiyi reddetmekten ziyade, kullanıcıların kendi cihazları ve verileri üzerinde kontrol sahibi olmasını savunuyor.
