Yapay Zeka Mezarlığı: Tutunamayan Projeler ve Startuplar

Giriş: Yapay Zeka Mezarlığı Nedir?

Yapay zeka (AI) alanındaki yatırımlar ve yenilikler hız kesmeden devam ederken, bir yandan da birçok proje ve girişim sessizce tarihe karışıyor. TechCrunch'ın derlediği bilgilere göre, S&P Global Market Intelligence verileri, kurumsal şirketlerin yürüttüğü yapay zeka girişimlerinin yaklaşık %42'sinin nihayetinde terk edildiğini ortaya koyuyor. Yetersiz fonlama, teknik zorluklar, rekabet, ölçeklenme sorunları veya zayıf kullanıcı talebi bu başarısızlıkların başlıca nedenleri arasında. Bu durum, sektörde "yapay zeka mezarlığı" olarak adlandırılan bir olguyu doğuruyor. Bu yazıda, bir zamanlar umut vadeden ancak tutunamayan projeleri ve startup'ları inceleyeceğiz.

Relay: Büyük Platformların Gölgesinde Kalan Bir Otomasyon Aracı

Relay, Zapier'e alternatif olarak geliştirilen yapay zeka destekli bir iş akışı otomasyon aracıydı. Kullanıcıların e-posta ve görev akışlarını yapay zeka ajanları (AI agents) kullanarak otomatikleştirmesini sağlıyordu. Ancak OpenAI, Google ve diğer büyük platformlar benzer otomasyon yeteneklerini kendi araçlarına entegre ettikçe, beş yıllık Relay bağımsız bir ürün olarak varlığını sürdürmekte zorlandı ve Pazartesi günü tamamen kapandı. Relay'in hikayesi, büyük platformlar karşısında ezilen bir startup'ın tipik örneği. Ancak bazı yapay zeka projeleri, kendilerini geliştiren şirketlerin içinde bile hayatta kalamıyor.

OpenAI'ın Yanlış Adımları

Dünyanın en değerli özel şirketlerinden biri olan OpenAI bile çeşitli başarısızlıklar ve yanlış adımlarla karşılaştı. Şirketin son dönemdeki en dikkat çekici denemelerinden biri, ChatGPT'yi daha geniş bir "süper uygulama"ya dönüştürme çabasıydı. 9 Temmuz'da OpenAI, uygulamayı güncelleyerek "Chat", "Codex" ve "Work" gibi ayrı modları bir araya getirdi ve geleneksel arayüzü "ChatGPT Classic" olarak yeniden adlandırdı. Ancak yeni tasarım, kullanıcılar tarafından karmaşık ve dağınık bulunarak eleştirildi ve OpenAI kısa süre sonra değişikliği geri alarak tanıdık ChatGPT arayüzünü geri getirdi.

OpenAI'ın tek seferde her şeyi tek çatı altında toplama girişimi bu değildi. Şirket ayrıca birkaç bağımsız uygulamayı kapatıp özelliklerini doğrudan ChatGPT'ye entegre etti. Örneğin, bağımsız bir yapay zeka destekli web tarayıcısı olan ChatGPT Atlas, 9 Ağustos'ta kapatılmadan önce bir yıldan az dayanabildi ve en kullanışlı özellikleri ChatGPT'ye aktarıldı. Benzer şekilde, kullanıcı adına web'de gezinip görevleri tamamlayabilen yapay zeka ajanı Operator da aynı kaderi paylaştı. OpenAI, görüntü oluşturmayı da doğrudan ChatGPT'ye entegre ederek DALL-E'nin ayrı bir platform olarak rolünü küçülttü. Ayrıca, yüksek işletim maliyetleri ve kullanıcı tutma zorluklarıyla boğuşan video paylaşım platformu Sora, Mart 2026'da kapatıldı.

Apple Siri'nin Geciken Yapay Zeka Hamlesi

Apple, 2024'te Apple Intelligence'ı tanıttığında, geliştirilmiş bir Siri öne çıkan özelliklerden biriydi. Tanıtımda, Siri'nin bağlamı anlayabileceği, uygulamalar arasında neler olup bittiğini bilebileceği ve görevleri etkili bir şekilde tamamlayabileceği vaat ediliyordu. Ancak Apple, mühendislik sorunları ve hatalar gibi çeşitli nedenlerle yeni Siri'nin lansmanını defalarca erteledi. Bu gecikme, Apple'ın iPhone 16'nın yapay zeka yeteneklerini nasıl pazarladığına ilişkin iddialar üzerine 250 milyon dolarlık bir anlaşmaya varılmasına katkıda bulundu. Siri AI nihayet geçtiğimiz Temmuz ayında iOS 27 beta sürümünde göründü ve yeni yapay zeka destekli sürüm bu ay ilk olarak İngilizce konuşan kullanıcılara sunuldu; diğer diller için destek ise bekleniyor.

Microsoft Recall'ın Gizlilik Tartışmaları

Microsoft, 2024 Build geliştirici konferansında tanıttığı Recall özelliğini, Windows PC'ler için yapay zeka destekli bir "fotoğrafik hafıza" olarak pazarladı. Bu özellik, kullanıcının yaptığı işlemlerin periyodik ekran görüntülerini alarak daha sonra dijital geçmişlerinde arama yapmalarını sağlayacaktı. Ancak bu duyuru, gizlilik ve güvenlik endişeleri nedeniyle hemen tepki çekti. Eleştirmenler, Recall'ın parolalar, özel mesajlar, finansal bilgiler ve diğer hassas verileri içeren aranabilir bir arşiv oluşturabileceğini savundu. Microsoft, özelliği yaklaşık bir yıl erteledi ve güvenlik ile gizlilik korumalarını yeniden düşünme fırsatı buldu. Ancak yeniden tasarımdan sonra bile tartışma sona ermedi. Son zamanlarda bir siber güvenlik araştırmacısı, Recall'ın yakaladığı verileri çıkarıp görüntüleyebilen bir araç geliştirerek Microsoft'un temel sorunu gerçekten çözüp çözmediği sorusunu yeniden gündeme getirdi.

Notion Mail ve Diğer Kapanan Projeler

Notion Mail, Nisan 2025'te kullanıcıların gelen kutularını düzenlemelerine ve otomatikleştirmelerine yardımcı olmak için yapay zeka odaklı bir e-posta ürünü olarak piyasaya sürüldü. Ancak şirket, kullanıcıların e-posta kutularını yönetmek için ayrı yapay zeka ajanları kullandığını fark etti. Sonuç olarak Notion Mail'in 22 Eylül'de kapatılması planlanıyor.

Yapay zeka donanımı alanında en bilinen başarısızlıklardan biri Humane AI Pin oldu. Geleneksel bir akıllı telefon yerine giyilebilir bir cihaz aracılığıyla yapay zeka özellikleri sunmayı amaçlayan Humane, yatırımcılardan 230 milyon dolar topladı ve büyük ilgi gördü. Ancak ürün performans sorunlarıyla boğuştu ve Humane, pil yangını riski nedeniyle müşterilerini şarj kutusunu kullanmayı bırakmaları konusunda uyardı. Şirket Şubat 2025'te AI Pin işini kapattı ve varlıklarının çoğu HP tarafından 116 milyon dolara satın alındı.

Rabbit R1 ise bir başka büyük beklentiyle lanse edilen yapay zeka cihazıydı. Ocak 2024'te CES'te tanıtılan bu yapay zeka arkadaşı, sahibi adına görevleri yerine getirmek üzere tasarlanmıştı. Rabbit, lansmandan kısa süre sonra 100.000 adet sattığını duyurdu. Ancak güçlü ilk satışlar, güçlü bir ürün anlamına gelmiyordu. İlk incelemeler cihazı tamamlanmamış, güvenilmez performans ve sınırlı sayıda kullanışlı entegrasyonla tanımladı. Şirket yine de pes etmedi; R1'i güncellemeye devam ederek onu ajan görevlerini yerine getirebilen bir bilgisayar denetleyicisi olarak konumlandırdı. Ayrıca yakın zamanda "Project Cyberdeck" adında, vibe-coding için taşınabilir bir cihaz yaratmayı amaçlayan yeni bir donanım projesi duyurdu.

Huxe, Google'ın NotebookLM eski geliştiricileri tarafından oluşturulan bir yapay zeka ses uygulamasıydı ve yazılı bilgileri konuşma tarzında, podcast benzeri sese dönüştürüyordu. Şirket Mayıs 2026'da kapandı; bunun bir nedeni, büyük platformların benzer deneyimleri geniş mevcut kitlelere sunmaya başlamasıydı. Örneğin Spotify, kendi yapay zeka destekli ses araçlarını genişletiyordu.

Yupp, ilginç bir yapay zeka ürünüydü: kullanıcıların yüzlerce yapay zeka modelinin yanıtlarını yan yana karşılaştırmasına olanak tanıyan ücretsiz bir oyun alanı. Kullanıcılar ayrıca yanıtlara oy verebilir ve platform aracılığıyla kripto para kazanabilirdi. Zirvede, platform kullanıcıların OpenAI, Google ve Anthropic gibi şirketlerden 800'den fazla modeli test etmesine izin veriyordu. Ancak kurucularına göre Yupp, hayatta kalmak için yeterince güçlü bir ürün-pazar uyumu (product-market fit) elde edemedi ve platform Mart 2026'da kapandı.

Figgs AI, 2023-2024 yılları arasında faaliyet göstererek kullanıcıların rol yapma ve hikaye anlatımı için özelleştirilebilir yapay zeka karakterleri oluşturup etkileşime girmesine olanak tanıyordu. Platformun 1 milyondan fazla kullanıcı çektiği bildirildi, ancak geliştiriciler hizmeti ücretsiz tutmanın sürdürülemez hale geldiğini belirterek kapattılar.

Neden Önemli?

Yapay zeka mezarlığı, sektörün acımasız gerçeklerini gözler önüne seriyor. Büyük teknoloji şirketleri bile her hamlesinde başarılı olamıyor; Apple'ın Siri'si yıllarca gecikti, Microsoft'un Recall'ı gizlilik endişeleriyle sarsıldı, OpenAI'ın süper uygulama denemesi geri tepti. Türkiye'deki girişimciler ve teknoloji ekipleri için bu hikayeler önemli dersler içeriyor: Ölçeklenebilirlik, rekabet avantajı ve gerçek kullanıcı ihtiyacı olmadan sadece yapay zeka heyecanıyla yola çıkmak yeterli değil. Ayrıca, büyük platformların benzer özellikleri kendi ekosistemlerine entegre etmesi, bağımsız ürünler için ciddi bir tehdit oluşturuyor. Yerel pazarda fark yaratmak isteyenlerin, niş alanlara odaklanması ve sürdürülebilir bir gelir modeli kurması kritik. Yapay zeka mezarlığı, başarısızlıkların kaydı olmanın ötesinde, gelecekteki projeler için bir yol haritası niteliğinde.