L Harfi ile Başlayan Terimler
Large Language Model (Büyük Dil Modeli)
Büyük Dil Modelleri (LLM), insan dilini anlamak, çevirmek, özetlemek, metin üretmek ve kod yazmak için milyarlarca (hatta trilyonlarca) parametre ve devasa veri setleriyle eğitilmiş gelişmiş yapay zeka sistemleridir. Genellikle Transformer mimarisi üzerine kuruludurlar. ChatGPT, Google Gemini, Anthropic Claude ve Meta LLaMA günümüzün en popüler Büyük Dil Modeli örnekleridir.
LoRA (Low-Rank Adaptation) (Düşük Dereceli Adaptasyon)
LoRA (Low-Rank Adaptation), devasa büyük dil modellerini (LLM) veya görsel difüzyon modellerini ince ayar (Fine-Tuning) yapmak için kullanılan, parametre açısından son derece verimli bir (PEFT) tekniktir. Milyarlarca parametresi olan bir modeli baştan eğitmek yerine, modelin içine küçük matematiksel matrisler enjekte ederek eğitimin inanılmaz derecede ucuz, hızlı ve düşük hafızayla (tek bir ev GPU'sunda) yapılabilmesini sağlar.
LangChain (LLM Uygulama Çerçevesi)
LangChain, büyük dil modelleri (LLM) etrafında karmaşık ve zincirleme uygulamalar (chatbotlar, RAG sistemleri, ajanlar) oluşturmayı kolaylaştıran popüler bir açık kaynaklı yazılım geliştirme kütüphanesidir (Framework). Bir dil modelini sadece prompt yazarak kullanmak yerine, onu veritabanlarına, arama motorlarına ve dış yazılımlara bağlamanın standartlaştırılmış kod mimarisini sunar.
LSTM (Long Short-Term Memory) (Uzun Kısa Vadeli Hafıza)
LSTM, standart RNN'lerin (Tekrarlayan Sinir Ağları) uzun metinleri veya uzun zaman serilerini hatırlayamama (unutkanlık) sorununu çözmek için 1997 yılında icat edilmiş, çok daha gelişmiş bir yapay sinir ağı hücresidir. Transformer mimarileri icat edilene kadar Google Translate ve Siri gibi teknolojilerin ana beyni olarak hizmet vermiştir.
Loss Function (Kayıp (Maliyet) Fonksiyonu)
Kayıp Fonksiyonu (Loss veya Cost Function), makine öğrenimi modelinin yaptığı tahminin, gerçek ve doğru olan cevaptan ne kadar uzak olduğunu (ne kadar kötü bir iş çıkardığını) ölçen hata hesaplama aracıdır. Makine öğreniminin tüm amacı bu "kayıp" sayısını sıfıra yaklaştırmaktır.
LLaMA (Meta LLaMA Modelleri)
LLaMA (Large Language Model Meta AI), Meta (eski adıyla Facebook) tarafından geliştirilen ve dünyanın en güçlü Açık Kaynak / Açık Ağırlıklı (Open Weights) büyük dil modeli serisidir. OpenAI gibi modellerini parayla API üzerinden satmak yerine, kodlarını ve ağırlıklarını tüm geliştiricilere ücretsiz açarak açık kaynak yapay zeka ekosisteminde (Hugging Face) devrim yaratmıştır.